CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATININ GENEL ÖZELLİKLERİ - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATININ GENEL ÖZELLİKLERİ

EDEBİYAT > BATI ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI(MODERN DÖNEM) > CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI

B- CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATININ GENEL ÖZELLİKLERİ

*Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı, Tanzimat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati ve Millî Edebiyat vasıtasıyla oluşturulan zemin üzerine kurulmuştur.
*Dil devrimiyle birlikte, milliyetçi, halkçı, yenilikçi, modern sanat ve edebiyat görüşlerinin benimsendiği bir edebiyat doğmuştur.
*Cumhuriyet devri edebiyatının ilk dönem eserleri, değişen siyasî, sosyal ve kültürel çerçevenin etkilerini taşır.
*Sanatçılar, siyaset ile halk arasında bir köprü olmuş, devrimleri yorumlamış, açıklamış ve savunmuştur.
*Tezli romanlar ve belirli bir düşünceyi benimsetmeyi amaçlayan eserler yoğunluktadır.
*Halka yönelik eserler ortaya konulmuş; yeni fikirler ve kültürler halka benimsetilmeye çalışılmıştır.
*Konu olarak temelde İstiklal Savaşı ve Atatürk devrimleri etkili olmuştur.
*Atatürk, Kurtuluş Savaşı, Çanakkale Savaşı destanlaştırılmıştır.
*Cumhuriyetin ilk yıllarında memleketçi edebiyat anlayışı hâkimken 1940’lı yıllardan sonra bireysel konulara yönelim başlar.
*Sanatsal ve estetik kaygının ön planda olduğu bir edebiyata yönelme olur.

*Cumhuriyet Döneminde, edebiyatın İstanbul sınırlarının dışına çıkması hızlanır.
*Edebiyatımız zamanla İstanbul aydınlarının tekelinden kurtulmuş; Anadolu'dan da aydın yetişmeye başlamıştır.
*Halka inme, Anadolu’yu tanıma çabası yoğunlaşır.
*Türk halkının her kesimi edebiyata girmiştir.
*Türk halk sanatları ve folkloru ön plana alınmıştır.
*Folklor çalışmalarına hız verilmiştir.
*Anadolu efsanelerinden, masallarından ve mitolojiden yararlanılmıştır.
*Gelenek ve görenekler, toplumu bir arada tutan, geçmişle geleceği bağlayan bir olgu olarak eserlerde yer almıştır.
*Öncekilerin küçümsediği Karacaoğlan ve Yunus’un tarzı bu dönem sanatçıları için örnek teşkil eder.
*Sanatçılar, halkın dertlerini, problemlerini ve Anadolu’nun güzelliklerini işlemişlerdir.
*Edebiyatımız bu dönemde toplumcu bir karakter kazanmış, gerçekçi bir anlayış (realizm etkisi) hedeflenmiştir.
* “Memleket, millet, halk, çağdaş uygarlık, adalet” gibi kavramlarla ilgili düşünceler eserlerde sıkça yer almıştır.
*Toplumun içinde bulunduğu psikolojik durum ve ruh hali tüm açıklığıyla eserlere yansıtılmıştır.
*Psikoloji ve psikiyatri alanında yapılan bilimsel çalışmalardan yararlanılmıştır.
*Alafrangalığa özenen gençlik ile eski nesil çatışmaları eserlerde konu olmuştur.
*Eski değerlerle-batılı anlayış çatışmaları göze çarpar.
*Toplumun her kesiminden gelen sanatçılar sayesinde konular oldukça genişletilmiş; mekânlar da çeşitlilik kazanmıştır.
*Doğa, özellikle gezi yazılarında, romanlarda ve hikâyelerde önemli bir yer tutar.

*Türk Dil Kurumu kurularak dilde geri dönülmez bir yenileşmeye yoluna gidilmiştir.
*Yazı diliyle konuşma dili arasındaki fark ortadan kalkmış, dildeki sadeleşme çalışmaları sürmüştür.
*Dilde sadeleşme hareketi başarıya ulaşmış ve İstanbul Türkçesi esas alınmaya başlanmıştır.

*Batı edebiyatı daha yakından takip edilmiştir.
*Eserlerde Batılı anlayışın hâkim olduğu görülür. Batıya özenti vardır.
*Batı’dan gelen anlatım biçimleri Türk edebiyatında başarılı bir şekilde kullanılmıştır.
*Bu dönemde, uluslararası düzeyde sanatçılar yetişir.
*Cumhuriyet roman ve hikâye yazarlarının eserleri dünya dillerine çevrilmiştir.
*Dünya edebiyatıyla kurulan bağlar sonucu toplumsal gerçekçilik, varoluşçuluk, gerçeküstücülük, dışa vurumculuk, gelecekçilik, sezgicilik gibi akımların etkisinde eserler verilmiştir.
*Birinci ve İkinci Dünya Savaşı arasında Batı dünyasında ortaya çıkan “bireyin bunalımını esas alan edebi hareketler”den etkilenmeler olmuştur.
*Doğu ve Batı edebiyatının klasik yapıtları Türkçeye çevrilmiştir.

*Özellikle şiir, hikâye, roman ve tiyatro türlerinde büyük bir gelişme görülmüştür.
*Şiirlerde günlük konuşma dili kullanılmıştır.
*Şiirin biçimce daha da serbestleşmesi sağlanmıştır.
*Halk edebiyatının nazım türleri şairler tarafından tercih edilmiştir.
*Aruz ölçüsü büyük oranda bırakılmış; serbest ölçü ve hece ölçüsü kullanılmıştır.
*1940’a kadar olan dönemde Ahmet Haşim, Yahya Kemal gibi bazı şairlerin aruz vezni ile sade şiirler yazdığı görülür.
*Son dönem şiirimizde en çok, “memleket sevgisi, mitoloji, Atatürk sevgisi, çocukluk yıllarına özlem, modern hayatın getirdiği sıkıntılar, ideolojik yaklaşımlar, mistik duygular” gibi temalar işlenmiştir.
*Tiyatro, yeni Cumhuriyet’in ilkelerini halka aktarmada bir araç olarak hızla yaygınlaşmaya başlamıştır.
*Tiyatro, hem metin hem de sahnelenme tekniği açısından oldukça ilerlemiştir.
*Çocuk tiyatrosu çalışmaları yapılmış, kadınlar sahnede daha fazla yer almaya başlamış ve Devlet Konservatuvarları açılmıştır.
*Modern roman ve modern tiyatro türleri üstün örneklerini Cumhuriyet Dönemi edebiyatında bulmuşlardır.
*Hikâye, roman ve tiyatro eserlerinde "yurt" ve "köy" sorunlarına yönelim başlar.
*Roman ve hikâyede gerçekçilik akımı ön plana çıkar.
*Bu dönem roman ve hikâyelerinde toplumsal sorunlar, gözleme dayanan bir realiteyle anlatılmıştır.
*Romanlarda “cumhuriyet devrimleri; ağa-köylü, patron-işçi, kadın-erkek çatışmaları, kuşaklar arası çatışmalar; köy hayatı, köyden kente göç; iş ve işçi sorunları; gecekondu hayatı; ekonomik sıkıntılar; çeşitli düşünce akımları; Türk tarihi, Türk toplulukları ve diğer Türk devletlerinde yaşayan insanlar; yurt dışında çalışanların hayatı; yalnızlık” sıkça işlenen konulardır.
*Daha önce ön planda olan “olay hikâyesi” yanında, “durum hikâyesi” tarzında eserler de verilmiştir.
*Düzyazıda Nurullah Ataç'ın öncülük ettiği yeni nesir, öz Türkçecilik ve devrik cümle anlayışı yaygınlaşmıştır.
*Genel anlamda akla gelebilecek hemen her konu edebiyatımıza girmiştir.
*Deneme, eleştiri, edebiyat tarihi gibi türlerde önemli ilerlemeler olmuş ve değerli eserler verilmiştir.

*Cumhuriyet Döneminde Ortaya Çıkan Edebi Topluluklarla İlgili Ayrıntılar:
*Okur-yazar sayısındaki artış ve iletişimin yaygınlaşması sonrasında kısa süre içinde farklı edebiyat anlayışları ve farklı edebi topluluklar ortaya çıkmıştır.
-1923- 1940 Yılına Kadar Türk Edebiyatı: Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler
-1940 Sonrası Türk Edebiyatı: Birinci Yeniciler (Garipçiler), İkinci Yeniciler, Memleketçiler (Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdürenler), Mavi Akımı, Hisarcılar, Toplumsal Gerçekçiler, Mistikçiler, Post Modernistler, Öz Şiir Yanlıları, Bağımsızlar
*Cumhuriyet'in ilk yıllarında, daha önce Milli Edebiyat akımı etkisinde şiirler yazan Beş Hececiler, yine hece ölçüsüyle şiir yazmayı sürdürmüşlerdir.
*1928'de Yedi Meşaleciler olarak bilinen topluluk ortaya çıkmıştır.
*İkinci Dünya Savaşı sonrasında yeni ortaya çıkan dünya görüşleri; sanat anlayışımızda köklü değişikliklere yol açar.
*Cumhuriyetin ilk yıllarında memleketçi edebiyat anlayışı hâkimken 1940’lı yıllardan sonra bireysel konulara yönelim başlar.
*Sanatsal ve estetik kaygının ön planda olduğu bir edebiyat ortaya çıkmaya başlar.
*1940'lı yıllarda, II. Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkan görüşlerin etkisiyle Garip Akımı ortaya çıkar.
*Garipçiler geleneğe karşı çıkmış; ölçü ve uyağı terk etmiş; sıradan insanın yaşamını, günlük dille şairanelikten uzak bir tutumla anlatmışlardır.
*Yine 1940 sonrası edebiyatımızda Hisarcılar adlı bir grup oluşmuş; edebiyat ve sanat anlayışlarıyla etkili olmaya çalışmışlardır.
*1960'lı yıllarda, İkinci Yeni adı verilen sanatçıları görürüz.  

Cumhuriyet Dönemi Sanatçıları İle İlgili Ayrıntılar:
*Yahya Kemal ve Ahmet Haşim’in şiirleri, Cumhuriyet devri şairleri için önemsenen şiir modelleri olmuştur.
*Cumhuriyet Dönemi’nin ilk belirgin örneklerini Yakup Kadri Karaosmanoğlu vermiştir.
*Reşat Nuri, “Çalıkuşu” ile halkı sarsmış; Peyami Safa, psikolojik çözümlemeleri ile farklı bir yol açmıştır.
*Mithat Cemal Kuntay “Üç İstanbul” ile tarihsel roman örneğini vermiştir.
*Gerçekçilik, Sabahattin Ali ile Türkiye’ye yerleşmiştir.
*Samim Kocagöz, Sabahattin Ali, Fakir Baykurt, Talip Apaydın, Orhan Kemal, Kemal Tahir, Yaşar Kemal gibi sanatçılar; köy hayatı, köyden kente göç, işçi sorunlarını işlemişlerdir.
*Sait Faik,  Oktay Akbal, Haldun Taner gibi yazarlar; şehirde yaşayan insanların hayatlarını işlemişlerdir.
*Tarık Buğra, M. Necati Sepetçioğlu, T. Kutsi Makal, Sevinç Çokum, Mustafa Kutlu gibi sanatçılar; Türk tarihi, dış Türkler, işçi, köylü, memur sorunları gibi konuları milli edebiyat çizgisinde işlemişlerdir.
*Adalet Ağaoğlu, Bilge Karasu, Oğuz Atay, Füruzan, Tomris Uyar, Selim İleri, Buket Uzuner, Orhan Pamuk son dönemin önemli sanatçılarıdır.
*Cengiz Dağcı, Cengiz Aytmatov, Bahtiyar Vahapzade, Türki cumhuriyetlerin en tanınmış sanatçılarıdır.
*Haldun Taner, Tarık Buğra, Necati Cumali, Orhan Asena, Recep Bilginer, Refik Erduran, Turan Oflazoğlu, Yahya Akengin, Tiyatro türünde eser veren önemli sanatçılardır.
*Son dönemde deneme, eleştiri türünde, Nurullah Ataç, A. Hamdi Tanpınar, V. Mahir Kocatürk, S. Kemal Yetkin, N. Sami Banarlı, A. Sırrı Levent, Ahmet Kabaklı’nın eserleri öne çıkmıştır.
*F. Köprülü, A. Hamdi Tanpınar, N. Sami Banarlı, A.Sırrı Levent, Ahmet Kabaklı edebiyat tarihi alanında önemli çalışmalar yapmışlardır.


CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI



    CUMHURİYET DÖNEMİNDE COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER



      CUMHURİYET DÖNEMİNDE OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER


      ANLATMAYA BAĞLI EDEBÎ METİNLER
      (HİKÂYE-ROMAN)

       
      İçeriğe dön | Ana menüye dön