HALK HİKÂYELERİ - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

HALK HİKÂYELERİ

EDEBİYAT > İSLÂMİ DÖNEM (DİN DÖNEMİ) > HALK EDEBİYATI / HALK ŞİİRİ
    
HALK HİKÂYELERİ:

*Türk edebiyatı verimleri içinde 16. asırdan itibaren görülmeye başlanan, genellikle âşıklar tarafından, nazım-nesir karışık bir ifade tarzı ile dinleyicilere karşı, saz eşliğinde anlatılarak nesilden nesile intikal eden, yer yer masal ve destan özellikleri gösteren hikâyelerdir.
*Halkın ortak duygularını yansıtan, anlatma yoluyla kuşaktan kuşağa aktarılan hikâyelerdir.
*Öykü türünün eski biçimleri olan bu ürünler halkın içinde ve halk diliyle oluşmuştur.
*Hikâye türünün en eski örnekleridir.
*Destandan modern hikâyeye geçişi sağlayan anonim eserlerdir.
*İlk örneği Dede Korkut Hikâyeleridir.
*Genellikle aşk konusunun işlendiği halk hikâyelerinde zaman zaman kahramanlık konularıyla dini konuların işlendiği de görülmüştür.
*Nazım-nesir karışık olarak anlatılan bu hikâyelerin gelişip yayılmasında saz şairlerinin önemli bir fonksiyonu vardır.
*Hikâyenin kahramanı âşık olur, sevgilisine kavuşma yolunda çeşitli maceralara girer, sonunda kavuşur veya kavuşamaz ama hikâye de orada biter.
*Destanlarda böyle kesin bir son mevcut değildir.
*Halk hikâyelerinde anlatılan ilişkiler, toplum içi olup, fertler ve tabakalar arasında cereyan eder.
*Hikâyelerde olağanüstü özellikler epeyce azalmıştır.
*Hikâyeler masallara göre oldukça uzundur.
*Halk hikâyeleri daha çok âşıklar tarafından kahvelerde, düğün ve benzeri toplantılarda erkeklere hitap eder.
*Halk hikâyelerinin destan döneminin kapanmasından sonra ortaya çıktığı kanaati yaygındır. *Nitekim Türk edebiyatında halk hikâyelerinin en eski örneği sayılan “Dede Korkut Hikâyeleri” de destandan halk hikâyeciliğine geçiş dönemi ürünü olarak kabul edilmektedir.
*10. yy'dan itibaren halk hikâyelerinin belki de destandan boşalan yeri doldurmak üzere ortaya çıktığı söylenebilir.
*Hikâye kahramanı genelde idealist bir kişiliğe sahiptir.
*Halk hikâyelerinin, gerçek hayat olaylarından ayrılan, kendilerine göre bir mantık örgüsü vardır.
*Kendi içinde tutarlı bir mantığa dayanmak şartıyla halk hikâyelerinde olmayacak şey yoktur.
*Hikâyelerde "aldı sazı eline", "aldı Kerem", "bakalım ne dedi", "deyüp kesti" gibi kalıplaşmış sözler bulunur.
*Âşıklar bu hikâyeleri anlatırken, kendi yorumlarını, hayal güçlerini, üsluplarını, jest ve mimiklerini katarak hikâyeyi zenginleştirirler.
*Bu yüzden aynı hikâyenin farklı yörelerde farklı varyantlarıyla karşılaşmak mümkündür.
*Halk hikâyelerinde mekân unsuru, destan ve masallardakine göre daha belirgin, ancak modern hikâye ve romandakine göre daha yüzeyseldir.
*Hikâyelerde geçen olayların gerçekleştiği zaman dilimi çoğunlukla belirsizdir.
*Halk hikâyeleri metinleri birer edebî metindir, kurmacadır.
*Sanatsal yönü bulunun bu metinlerde dil, şiirsel işleviyle kullanılmıştır.
*Bu hikâyelerin anlatımında ilahi bakış açısı kullanılır, yani hikâyenin anlatıcısı hikâyedeki her şeyi bilen bir bakış açısına sahiptir.
*”Döşeme” (Dinleyiciyi hikâyeye hazırlamak amacıyla söylenen ve asıl konuyla ilgisi bulunmayan birinci bölüm), “asıl hikâye” ve “dua” bölümlerinden oluşur.


Destanlardan Ayrılan Yönleri:
*Tarihi bir vakanın olması şart değildir.
*Nazım-Nesir karışıktır. Zamanla nesir nazıma üstünlük kazanmıştır.
*Şahısların ve olayların anlatılmasında gerçekçiliğe daha çok yer verilmiştir.
*Kahramanlıktan çok, aşk maceralarına yer verilmiştir.
*Söz konusu edilen olaylar ve kişiler oldukça azalmıştır.
*Toplum karşısında anlatılmışlardır.
*Değişik bir anlatılma üslup ve geleneği vardır.
*Belli yerlerinde tekerleme adı verilen söz kalıpları kullanılmıştır.


>Konuları Bakımından Halk Hikâyeleri-1:
1) Aşk Hikâyeleri
2) Kahramanlık Hikâyeleri
3) Aşk ve Kahramanlık Hikâyeleri


>Konuları Bakımından Halk Hikâyeleri-2:
1)Aşk Hikâyeleri (Arzu ile Kamber, Kerem ile Aslı, Ferhat ile Şirin, Yusuf ile Züleyha, Ercişli Emrah ile Selvihan, Tahir ile Zühre… )
2)Dini-Tarihi Kahramanlık Hikâyeleri (Hayber Kalesi, Kan Kalesi, Battal Gazi, Danişment Gazi, Köroğlu… )
3)Destani Halk Hikâyeleri: (Dede Korkut)


>Coğrafi Yayılışları Bakımından Halk Hikâyeleri:
1) Anadolu'da Bilinen Halk Hikâyeleri
2) Türk Dünyasının Bir Bölümünde Bilinen Halk Hikâyeleri
3) Türk Dünyasının Genelinde Bilinen Halk Hikâyeleri


>Kaynaklarına Göre Halk Hikâyeleri:
1)Türk Kaynaklı: Dede Korkut, Köroğlu, Danişmendname, Kerem ile Aslı, Âşık Garip, Emrah ile Selvihan…
2)Arap Kaynaklı: Yusuf u Züleyha, Ebu Müslim Horasani, Battalname, Leyla ile Mecnun…
3)Hint-İran Kaynaklı: Ferhat ile Şirin…

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön