HALK HİKÂYELERİ - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

SONER HOCA İLE TÜRKÇE / EDEBİYAT

İçeriğe git

HALK HİKÂYELERİ

EDEBİYAT > İSLÂMİ DÖNEM (DİN DÖNEMİ) > HALK EDEBİYATI / HALK ŞİİRİ
HALK HİKÂYELERİ
*Türk edebiyatı verimleri içinde 16. asırdan itibaren görülmeye başlanan, genellikle âşıklar tarafından, nazım-nesir karışık bir ifade tarzı ile dinleyicilere karşı, saz eşliğinde anlatılarak nesilden nesile intikal eden, yer yer masal ve destan özellikleri gösteren hikâyelerdir.
*Halkın ortak duygularını yansıtan, anlatma yoluyla kuşaktan kuşağa aktarılan hikâyelerdir.
*Öykü türünün eski biçimleri olan bu ürünler halkın içinde ve halk diliyle oluşmuştur.
*Hikâye türünün en eski örnekleridir.
*Destandan modern hikâyeye geçişi sağlayan anonim eserlerdir.
*İlk örneği Dede Korkut Hikâyeleridir.
*Genellikle aşk konusunun işlendiği halk hikâyelerinde zaman zaman kahramanlık konularıyla dini konuların işlendiği de görülmüştür.
*Nazım-nesir karışık olarak anlatılan bu hikâyelerin gelişip yayılmasında saz şairlerinin önemli bir fonksiyonu vardır.
*Hikâyenin kahramanı âşık olur, sevgilisine kavuşma yolunda çeşitli maceralara girer, sonunda kavuşur veya kavuşamaz ama hikâye de orada biter.
*Destanlarda böyle kesin bir son mevcut değildir.
*Halk hikâyelerinde anlatılan ilişkiler, toplum içi olup, fertler ve tabakalar arasında cereyan eder.
*Hikâyelerde olağanüstü özellikler epeyce azalmıştır.
*Hikâyeler masallara göre oldukça uzundur.
*Halk hikâyeleri daha çok âşıklar tarafından kahvelerde, düğün ve benzeri toplantılarda erkeklere hitap eder.
*Halk hikâyelerinin destan döneminin kapanmasından sonra ortaya çıktığı kanaati yaygındır. *Nitekim Türk edebiyatında halk hikâyelerinin en eski örneği sayılan “Dede Korkut Hikâyeleri” de destandan halk hikâyeciliğine geçiş dönemi ürünü olarak kabul edilmektedir.
*10. yy'dan itibaren halk hikâyelerinin belki de destandan boşalan yeri doldurmak üzere ortaya çıktığı söylenebilir.
*Hikâye kahramanı genelde idealist bir kişiliğe sahiptir.
*Halk hikâyelerinin, gerçek hayat olaylarından ayrılan, kendilerine göre bir mantık örgüsü vardır.
*Kendi içinde tutarlı bir mantığa dayanmak şartıyla halk hikâyelerinde olmayacak şey yoktur.
*Hikâyelerde "aldı sazı eline", "aldı Kerem", "bakalım ne dedi", "deyüp kesti" gibi kalıplaşmış sözler bulunur.
*Âşıklar bu hikâyeleri anlatırken, kendi yorumlarını, hayal güçlerini, üsluplarını, jest ve mimiklerini katarak hikâyeyi zenginleştirirler.
*Bu yüzden aynı hikâyenin farklı yörelerde farklı varyantlarıyla karşılaşmak mümkündür.
*Halk hikâyelerinde mekân unsuru, destan ve masallardakine göre daha belirgin, ancak modern hikâye ve romandakine göre daha yüzeyseldir.
*Hikâyelerde geçen olayların gerçekleştiği zaman dilimi çoğunlukla belirsizdir.
*Halk hikâyeleri metinleri birer edebî metindir, kurmacadır.
*Sanatsal yönü bulunun bu metinlerde dil, şiirsel işleviyle kullanılmıştır.
*Bu hikâyelerin anlatımında ilahi bakış açısı kullanılır, yani hikâyenin anlatıcısı hikâyedeki her şeyi bilen bir bakış açısına sahiptir.
*”Döşeme” (Dinleyiciyi hikâyeye hazırlamak amacıyla söylenen ve asıl konuyla ilgisi bulunmayan birinci bölüm), “asıl hikâye” ve “dua” bölümlerinden oluşur.


Destanlardan Ayrılan Yönleri:
*Tarihi bir vakanın olması şart değildir.
*Nazım-Nesir karışıktır. Zamanla nesir nazıma üstünlük kazanmıştır.
*Şahısların ve olayların anlatılmasında gerçekçiliğe daha çok yer verilmiştir.
*Kahramanlıktan çok, aşk maceralarına yer verilmiştir.
*Söz konusu edilen olaylar ve kişiler oldukça azalmıştır.
*Toplum karşısında anlatılmışlardır.
*Değişik bir anlatılma üslup ve geleneği vardır.
*Belli yerlerinde tekerleme adı verilen söz kalıpları kullanılmıştır.


>Konuları Bakımından Halk Hikâyeleri-1:
1) Aşk Hikâyeleri
2) Kahramanlık Hikâyeleri
3) Aşk ve Kahramanlık Hikâyeleri


>Konuları Bakımından Halk Hikâyeleri-2:
1)Aşk Hikâyeleri (Arzu ile Kamber, Kerem ile Aslı, Ferhat ile Şirin, Yusuf ile Züleyha, Ercişli Emrah ile Selvihan, Tahir ile Zühre… )
2)Dini-Tarihi Kahramanlık Hikâyeleri (Hayber Kalesi, Kan Kalesi, Battal Gazi, Danişment Gazi, Köroğlu… )
3)Destani Halk Hikâyeleri: (Dede Korkut)


>Coğrafi Yayılışları Bakımından Halk Hikâyeleri:
1) Anadolu'da Bilinen Halk Hikâyeleri
2) Türk Dünyasının Bir Bölümünde Bilinen Halk Hikâyeleri
3) Türk Dünyasının Genelinde Bilinen Halk Hikâyeleri


>Kaynaklarına Göre Halk Hikâyeleri:
1)Türk Kaynaklı: Dede Korkut, Köroğlu, Danişmendname, Kerem ile Aslı, Âşık Garip, Emrah ile Selvihan…
2)Arap Kaynaklı: Yusuf u Züleyha, Ebu Müslim Horasani, Battalname, Leyla ile Mecnun…
3)Hint-İran Kaynaklı: Ferhat ile Şirin…


TARİH İÇİNDE TÜRK EDEBİYATI


İSLAMİYET ÖNCESİ (DESTAN DÖNEMİ)













    CUMHURİYET DÖNEMİNDE COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER



    CUMHURİYET DÖNEMİNDE OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER

    ANLATMAYA BAĞLI EDEBÎ METİNLER
    (HİKÂYE-ROMAN)



    GÖSTERMEYE BAĞLI EDEBÎ METİNLER
    (TİYATRO METİNLERİ) (DRAMA METİNLERİ)

    İçeriğe dön