KISALTMALAR - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

KISALTMALAR

TÜRKÇE > KONULAR > YAZIM KURALLARI

KISALTMALAR

Kısaltma; bir kelime, terim veya özel adın, içerdiği harflerden biri veya birkaçı ile daha kısa olarak ifade edilmesi ve simgeleştirilmesidir. Kısaltmalarla ilgili kurallar şunlardır:

1. Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır:
TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu),
ABD (Amerika Birleşik Devletleri); KB(Kutadgu Bilig);
TD (Türk Dili), TK (Türk Kültürü),
TDED (Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi);
B (batı), D (doğu), G(güney), K (kuzey); GB (güneybatı), GD (güneydoğu),
KB (kuzeybatı), KD (kuzeydoğu) vb.

Ancak bazen kelimelerin, özellikle son kelimenin birkaç harfinin kısaltmaya alındığı da görülür. Bazen de aradaki kelimelerden hiç harf alınmadığı olur. Bu tür kısaltmalarda, kısaltmanın akılda kalabilmesi için yeni bir kelime oluşturma amacı güdülür: BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi), İLESAM (İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği), TÖMER (Türkçe Öğretim Merkezi) vb.

Gelenekleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarının dışında büyük harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz.

2.Ölçü birimlerinin, uluslararası kısaltmaları kullanılır:
m (metre), mm (milimetre), cm (santimetre), km(kilometre), g (gram), kg (kilogram), l (litre), hl (hektolitre), mg (miligram), (metrekare), cm²(santimetrekare) vb.

3. Kuruluş, kitap, dergi ve yön adlarıyla element ve ölçülerin dışında kalan kelime veya kelime gruplarının kısaltılmasında, ilk harfle birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır.
Kısaltılan kelime veya kelime grubu; özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur:
Alm. (Almanca), İng. (İngilizce), Kocatepe Mah. (Kocatepe Mahallesi),
Güniz Sok. (Güniz Sokağı), Prof.(Profesör), Dr. (Doktor), Av. (Avukat),
Alb. (Albay), Gen. (General); sf. (sıfat), haz. (hazırlayan),
çev. (çeviren),ed. (edebiyat), fiz. (fizik), kim. (kimya) vb.

* * *
Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır: cmyi, kgdan, mmden, kr.un.

Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde ise kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır: BDTye, TDKden, THYde, TRTden, TLnin vb. Ancak kısaltması büyük harflerle yapıldığı hâlde bir kelime gibi okunan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın okunuşu esas alınır: ASELSANda, BOTAŞın, NATOdan, UNESCOya vb.

UYARI: Numara sözünün kısaltması da kelime gibi okunduğundan getirilecek olan ek okunuşa göre getirilecektir:
No.lu, No.suz

Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalarda ek noktadan ve üs işaretinden sonra, kelimenin veya üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır: vb.leri, Alm.dan, İng.yi; cm³e (santimetreküpe), m²ye (metrekareye) vb.

Sert ünsüzle biten kısaltmalar, ek aldıkları zaman okuşta sert ses yumuşatılmaz:
AGİKin (AGİĞin değil),CMUKun (CMUĞun değil),
RTÜKe (RTÜĞe değil), TÜBİTAKın (TÜBİTAĞın değil) vb.

Ancak birlik kelimesiyle yapılan kısaltmalarda söyleyişte knin yuşatılması normaldir:
ÇUKOBİRLİKe (söylenişi ÇUKOBİRLİĞE),
FİSKOBİRLİKin (söylenişi FİSKOBİRLİĞİN) vb.


 
İçeriğe dön | Ana menüye dön