ÜNLÜ DARALMASI (SESLİ DARALMASI) - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

ÜNLÜ DARALMASI (SESLİ DARALMASI)

TÜRKÇE > KONULAR > SES BİLGİSİ

ÜNLÜ DARALMASI: (SESLİ DARALMASI)

*Türkçede a, e ünlüleri ile biten fiillerin şimdiki zaman (-yor) çekiminde,
söyleyişte de yazımda da
" a " ünlüsü  " ı, u "  ünlüsüne dönüşür;
" e " ünlüsü  " i, ü "  ünlüsüne dönüşür.

Başla-yor / başlıyor            
Oyna-yor / oynuyor           
Doyma-yor / doymuyor     
İzle-yor / izliyor                 
De-yor / diyor                  
Gelme-yor / gelmiyor
Gözle-yor / gözlüyor           
Kokla-yor / kokluyor          
Sakla-yor / saklıyor           
Dile-yor / diliyor                
Kutla-yor / kutluyor            
Bekle-yor / bekliyor               
Gözle-yor / gözlüyor           
Ağla-yor / ağlıyor               
Anlama-yor / anlamıyor


Not: Bazı kullanımlardaki iki ünsüz arasına giren yardımcı sesler ünlü daralmasını andırır. Bu kullanımlar ünlü daralması değildir.

biliyor, duruyor, geçiyor, bakıyor, atıyor, yanıyor, seziyor, vuruyor, üzüyor, yüzüyor


Not: * “-y” kaynaştırma harfinden önceki “-a, -e” harfleri konuşma dilinde daraltılsa bile yazıda daraltılmaz.
*Daraltılırsa yazım yanlışı olur.

Gelmeyen à Yazıdaki hali
Gelmiyen à Sözlü kullanımdaki hali

Yazıda doğru olan kullanımlar:
yapmayan, gitmeyen, başlayan, yaşayacak, atlayarak, saklayalı, atmayalım; gelmeyen, izlemeyecek, gitmeyerek, gizleyeli, besleyelim


Notun İstisnası:
* “-y” kaynaştırma harfinin istisna olarak, yazıda da daraltıcı özelliği görülebilir.
* “ De- ve Ye- ” fiillerinde, söyleyişteki i ünlüsü yazıya da geçirilir:

De à Di-y-en                   
Ye à Yi-y-en

Diyerek, diyecek, diyelim, diye
Yiyerek, yiyecek, yiyelim, yiye, yiyince, yiyip


Notun istisnasının istisnası:
* “Deyince”, “deyip” sözlerindeki “e” yazılışta korunur. Daralma olmaz.


EK BİLGİ:

Ünlü Değişimi: (Sesli Değişimi)
*Ben ve sen kelimeleri yönelme durum eki aldıklarında ses değişikliğine uğrarlar:

Ben-e > bana
Sen-e > sana

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön