UYGUR METİNLERİ - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

SONER HOCA İLE TÜRKÇE / EDEBİYAT

İçeriğe git

UYGUR METİNLERİ

EDEBİYAT > İSLAMİYET ÖNCESİ (DESTAN DÖNEMİ) > YAZILI EDEBİYAT
UYGUR METİNLERİ:
*Göktürk Devleti’nin yıkılmasından sonra kurulan Uygur hanlıklarından kalma eserlerdir.
*Daha çok Buda ve Mani dininin esaslarını anlatan metinlerdir.
*Bunlar Turfan yöresinde yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır.
*Uygurların kâğıda kitap basma tekniğini bildikleri anlaşılmaktadır.
*Dönemden kalma birçok hikâyenin yanında “kökünç” denilen bir tür ilkel tiyatro eseri de vardır.
*Altun Yaruk ve Sekiz Yükmek adlı eserler, Budizm’i anlatan dinî metinlerdir.
*Uygurlar bu eserleri 18 harfli Uygur alfabesiyle yazmışlardır.
*Uygurlara ait metinler, üslûp ve hikâye ediş bakımından Göktürk Yazıtlarına benzer.
*Ancak Kül Tigin ve Bilge Kağan Anıtı'ndaki yüksek heyecan, millî şuur ve lirizm Uygurlara ait yazıtlarda yoktur.
*Uygur yazıtları çoğunlukla mezar taşı olarak dikilmiştir.
*Bu taşların bazıları birkaç kelimelik, çoğu 5-10 satırlıktır. İçlerinde 10 satırı geçenleri de vardır.
*Çoğunlukla yazıt sahibinin kendi ağzından kısa özgeçmişi ve aile bireylerine, akrabalarına, arkadaşlarına, hükümdarına, ülkesine ve milletine doyamadan bu dünyadan ayrıldığını anlattığı yazıtlarda oldukça içten bir söyleyiş vardır.
*Uygurlara ait yazıtlardan ilki, Uygurların ikinci hükümdarı Moyuncur adına dikilmiştir. Moğolistan'ın Sine Usu gölü civarında bulunan yazıt, Kutlug Bilge Kül ve Moyunçur devirlerinden bahsetmektedir.
*Uygurların ikinci devresinde ortaya konan eserlerde, önemli değişiklikler görülür.
*Her şeyden önce Göktürk yazısı bırakılmış, Soğd alfabesiyle eserler verilmiştir.
*Bunun sebebi dindir.
*Manihaizm'in kabulüyle Maniheist olan Soğdların yazısı alınmış, fakat Göktürk yazısı az da olsa kullanılmıştır.
*İkinci bir sebep, 840 yılından sonra Uygurlar, yerleşik bir medeniyete geçmişlerdir.
*Bu dönemde dile yabancı kelimeler girmiş ve dil yalınlığını kaybetmiştir.
*Bu devirde daha çok Budizm ve Manihaizm dinlerine ait eserler ağır basmaktadır.
*Turfan Türk Metinleri adlı eserin bunlar içinde ayrı bir yeri vardır.
*Bilhassa 8. cüzde yer alan Sekiz Yükmek adını taşıyan metin, kelime zenginliği bakımından dikkati çekmektedir.
*Metinde açık bir ifade hâkimdir.
*Uygur alfabesi, Uygurların bulduğu bir alfabe olmayıp Mani dinine mensup Soğdaklıların yazısıdır. *Şamanizmi bırakıp Mani dinini benimseyen Uygurlar, Mani dinine mensup olanların yazısını kullanmışlardır.
*Uygur yazısı 18 harfli, harfleri birbirine bitiştirilerek ve sağdan sola doğru yazılan bir yazıdır.
*Harf sayısının azlığı, bu yazının yetersiz kalmasına yol açmıştır.
*Uygurlar Döneminde varlığı belirlenen önemli eserlerden biri de Irk Bitig'dir.
*10. yüzyıldan kalma olduğu sanılan ve Göktürk alfabesiyle yazılmış bu eser bir fal kitabıdır.
*Uygurlar Döneminde birçok Türk şairin şiirler yazdığını biliyoruz.
*Şiirleri ele geçen ilk Türk şairi Aprın Çor Tigin Uygurların ilk döneminde ve Maniheizm'in etkili olduğu çevrelerde yetişmiştir.
*Bu şairin lirik bir aşk şiiri ile bir dinî şiiri ele geçmiştir.


TARİH İÇİNDE TÜRK EDEBİYATI


İSLAMİYET ÖNCESİ (DESTAN DÖNEMİ)













    CUMHURİYET DÖNEMİNDE COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER



    CUMHURİYET DÖNEMİNDE OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER

    ANLATMAYA BAĞLI EDEBÎ METİNLER
    (HİKÂYE-ROMAN)



    GÖSTERMEYE BAĞLI EDEBÎ METİNLER
    (TİYATRO METİNLERİ) (DRAMA METİNLERİ)

    İçeriğe dön