YAPI (OLAY ÖRGÜSÜ, KİŞİLER, MEKÂN, ZAMAN) - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

YAPI (OLAY ÖRGÜSÜ, KİŞİLER, MEKÂN, ZAMAN)

EDEBİYAT > EDEBİYATA GİRİŞ > OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBî METİNLER

OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBİ METİNLERDE YAPI
(OLAY ÖRGÜSÜ, KİŞİLER, MEKÂN, ZAMAN)

1-OLAY ÖRGÜSÜ:
*Kişilerinin başından geçenlere olay denir.
*Metinlerde olay; ya metindeki kişiler arasında cereyan eden ilişkiler ya da kahramanın iç çatışmaları sonucu ortaya çıkar.
*Metindeki olay sadece somut gerçeklik değildir. Hayal, tasarı, izlenim ve benzeri hususlar da olay örgüsü çerçevesinde değerlendirilir.
*Olay örgüsü, diğer unsurları da içine alan ana yapıdır.
*Olay örgüsü, olayları belli bir düzene sokar.
*Olayların, neden-sonuç ilişkisiyle birbiri ardına sıralanması söz konusudur.
*Anlatmaya bağlı edebi metinlerdeki olay örgüsünün, gerçek hayatta, her zaman aynen yaşanması mümkün değildir.
*Olay, okuyucuda ya da dinleyicide estetik kaygı uyandırmak amacıyla düzenlenir. Oysa günlük hayatta yaşanan olayların anlatılmasında estetik değil gerçeklik dile getirilmektedir.


2-KİŞİLER:
*Anlatılan olayları veya durumları yaşayan kişilerdir.
*İnsan, olabileceği gibi eşya, hayvan, soyut bir varlık da olabilir.
*Metinlerde, olayları yapanlara ya da olaydan etkilenenlere kahraman denir.

*TİP:
*Benzerlerinin niteliklerini abartılı bir biçimde üzerinde toplayan kişilere tip denir.
*Tipler belirli bir zümreyi belirgin özellikleriyle temsil eden kişilerdir.
*Yani kıskançlık, cimrilik, korkaklık vb. özellikleri taşıyan kişiler birer tiptir.
*Ya tümden iyi ya da tümden kötüdürler.
*Tiplerden bazıları doğal olarak çizilirken bazıları idealleştirilir.
*İster kötü ister iyi olsun yazar tarafından idealleştirilen kahramanlar, abartı ögesi taşıyan kahramanlardır.

*KARAKTER:
*Kendine özgü ayırt edici özellik taşıyan kişilere karakter denir.
*Toplumsal bir tabakayı değil de sadece kendini temsil eden kahramandır.
*Karakter, anlatı metinlerinde, kendi iç dünyası, şahsiyeti, başkalarına benzemeyen yüzü ile görülür.
*Duyguları, tepkileri, sözleri ile diğer kahramanlardan ayrılır.
*Karakter birey olarak ele alınır; çelişkileri, acıları, mutlulukları, çıkmazları sadece kendisine aittir ve kendisiyle sınırlandırılmıştır.

3-MEKÂN:
*Anlatmaya bağlı edebi metinlerde ele alınan olay belli bir yerde (mekânda) geçer.
*Bu yer; okul, hastane, bahçe, sokak olabileceği gibi insanın iç dünyası da olabilir.
*Anlatmaya bağlı edebi metinlerde olayın daha iyi anlaşılabilmesi için yer ya da çevre, betimlemelerle tanıtılır. Ancak betimleme yaparken gereksiz ayrıntılara girmemek gerekir.

4-ZAMAN:
*Ele alınan olayın başladığı ve bittiği bir zaman dilimi mutlaka vardır. Olayların başlaması ile bitmesi arasındaki sürece zaman denir.
*Bazı metinlerde olay veya durum, son durumdan başa doğru gelişebilir.
*Anlatmaya bağlı edebi metinlerde iki türlü zaman vardır:
-Birincisi, olayların yaşandığı, kişilerin içinde bulunduğu şimdiki zamandır. Buna gerçek zaman denir.
-İkincisi romandaki kişilerin geçmişini hatırlaması üzerine, geçmişten içinde bulunan ana kadar geçen zamandır. Buna kozmik zaman adı verilir.

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön