AHMET YESEVİ - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

AHMET YESEVİ

SANATÇILAR > SANATÇILAR

AHMET YESEVİ: (12. YÜZYIL)

*Bazı kaynaklara göre ise bugünkü adı Türkistan olan Yesi’de doğmuştur.
*Hayatı hakkında bilgilerimiz çok azdır, hakkındaki menkıbeler ise ciltler dolduracak zenginliktedir.
*1093 yılında doğduğu, 73 yıl yaşadığı ve 1166 yılında vefat ettiği kabul edilmektedir.
*Ahmet Yesevi, İbrahim adında bir şeyh olan babasını yedi yaşında iken kaybetti.
*İlk tasavvuf terbiyesini Arslan Babadan aldı.
*Buhara'ya giderek zamanın en büyük âlim ve mutasavvıflarından ders gördü.
*Çağının en meşhur sofisi Şeyh Yusuf Hemedani'nin müridi olarak, onun muhabbetini kazandı.
*Tasavvufi marifetlerini Buhara muhitinde edinmiş bulunan Hoca Ahmet Yesevî, tarikat kurucusu, şair ve din büyüğü olarak Türk dünyasının manevî hayatını etkilemiş nâdir kişilerdendir.
*Şeyhi öldükten bir müddet sonra onun postuna geçti. Sonra Yesi’ye döndü ve ölünceye kadar orada yaşadı.
*Halis göçebe Türkmen muhitinde Yeseviye tarikatı beklenmeyecek hızla yayıldı; Seyhun kıyılarından Hârzem bozkırlarına, Asya sahralarına ulaştı.
*Moğol istilâsı ile Horasan, İran, Azerbaycan Türkleri arasına geçti.
*İlk fetihlerle birlikte Alperenler, Horasan Erenleri olarak Anadolu'ya girdi.
*13. yüzyıl içinde Anadolu'da görülmeye başlayan Bektaşîlik, Babaîlik, Haydarîlik hep o millî Yesevîlik tarikatından çıkmış kollardır.
*Hacı Bektaş, Sarı Saltuk, Ahi Evren, Ede-Balı, Geyikli Baba ve daha niceleri, Ahmed Yesevî'nin Anadolu'ya, manevî fetihler için yolladığı, menkıbelerle destekli gerçekler hâlinde söylenen müritleri, akıncıları, halifeleridir.
*Ahmet Yesevi, ömrü boyunca, günah işlememek, yalan söylememek, hata etmemek gayreti göstermiştir.
*Hazret-i Muhammed'e tutkunluğu dolayısıyla onun yaşadığı yıllardan fazla yaşamak istemediği söylenir. Peygamber, 63 yaşında vefat ettiğine göre, o da 63 yaşına gelince kendisine yer altında bir hücre kazdırmış, kalan ömrünü, günsüz güneşsiz, orada tamamlamıştır.
*Ahmed Yesevi'ye bugün de Türkistan'ın manevî büyüğü anlamına Hazret-i Türkistan derler.
*Ahmed Yesevi'ye ait "Divan-ı Hikmet" adlı bir eser mevcuttur.
*En eski Divan-ı Hikmet yazmaları 17. yüzyıldan önceye gitmemektedir. Bu bakımdan onların 12. asırda yazılmış hikmetlerin tıpkısı olduğunu söylemek de zordur.
*Zaten Ahmed Yesevî şairlik iddiasında değildir. Yalnız, fikir ve duygularını halka daha iyi öğretebilmek için manzum hikmetler tarzını seçmiştir.
*Ahmed Yesevî, hem yüksek şahsiyeti, hem büyük teşkilâtçılığı, hem de Hikmetleri ile Türklük dünyasının her tarafına, dolaylı veya açık tesirleri görülmüş nâdir büyüklerimizden biridir.
*Ahmet Yesevi’nin görüşleri tasavvufun temellerini oluşturur.
*Tasavvufi Türk halk şiirinin öncüsü sayılır.
*Yesevi öğretisinin bu denli etkili olmasının temel nedenlerinden biri; Ahmet Yesevi'nin düşüncelerini anlatmak için, o dönemde gelenek olduğu üzere Arapça veya Farsça'yı değil, Türkçe'yi seçmesidir.
*İslam'ın değerlerini Türk kültürünün değerleri ile kaynaştıran Yesevi öğretisi, özellikle bozkırlarda yaşayan Türk boylarının İslamiyet'i benimsemesini kolaylaştırmıştır.
*Ahmet Yesevi, öğretisini "Dört Kapı" olarak bilinen şu ilkeler üzerine kurmuştur:
Şeriat, Tarikat, Marifet ve Hakikat'tir.
*Dört Kapı olgusu, İslamiyet'ten önceki Türk inançlardan kaynaklanmıştır.
*Şamanlıkta Doğu, Batı, Kuzey ve Güney yönleri, kutsal kabul edilen dört ögedir.
*Yönler dört renk ve dört kutsal varlıkla simgeleştirilmiştir:
Mavi, Beyaz, Siyah, Kızıl / Ağaç, Demir, Su ve Ateş.
*Şaman inancına göre Adalet, Kudret, Akıl ve Uyum, evrenin ve insanın özünü oluşturur.
*Dört Kapı ilkesi Hacı Bektaş Veli'nin öğretisine de temel oluşturur.
*Hacı Bektaş Veli her bir kapıya onar makam ekler ve "Dört Kapı, Kırk Makam" olarak adlandırılan ilkeler bütününü ortaya koyar.

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön