CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATINDA ANI (HATIRA) - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATINDA ANI (HATIRA)

SINIFLAR > LİSE 2 > LİSE-2 / 7. ÜNİTE: ANI (HATIRA)

CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATINDA ANI (HATIRA):

*Edebî bir tür olarak anı, bir kişinin aklının erdiği dönemden itibaren görüp yaşadığı, kendisi ve toplum için önemli gördüğü olayları ve durumları belli bir sistem içinde yazıya döktüğü metinlere denir.  
*Anı yazma geleneği, Tanzimat döneminde, kimi devlet adamlarında batıdaki meslektaşlarına olan özentiden başlamış ve giderek yaygınlaşmıştır.

*Cumhuriyet döneminde anılar, konuları itibariyle genellikle siyasî ve edebî olmak üzere iki kategoride değerlendirilmektedir:

1-SİYASÎ VE ASKERÎ KONULU ANILAR:
Tanzimat'tan sonra anı yazma geleneği devlet yönetiminde bulunmuş önemli kişiler arasında da yaygınlaşmıştır.

a-Askerî Konulu Anılar:
*Afet İnan: Atatürk'ten Hatıralar, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler
*Falih Rıfkı Atay: Atatürk'ün Bana Anlattıkları, Atatürk'ün Hatıraları, Çankaya, Celal Bayar
*Şevket Süreyya Aydemir: Suyu Arayan Adam
*İsmet Kür Anılarıyla Atatürk
*Ali Fuat Cebesoy: Sınıf Arkadaşım Atatürk
*Hilmi Yücebaş: Atatürk'ün Nükteleri-Fıkraları-Hatıraları
*Ahmet Cevat Emre: İki Neslin Tarihi
*Nadir Nadi: Perde Aralığında
*Erdal Öz: Deniş Gezmiş Anlatıyor
*Safa Güner: Köy Enstitüleri Hatıraları
*Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Zoraki Diplomat, Politikada 45 Yıl
*Samet Ağaoğlu: Strazburg Hatıraları, Babamdan Hatıralar, Aşina Yüzler
*Ahmet Ağaoğlu: Serbest Fırka Hatıraları
*Erdal İnönü: Anılar ve Düşünceler
*Rauf Denktaş: Rauf Denktaş'ın Hatıraları
*Emre Kongar: Ben Müsteşarken (1996)
*Gülsün Bilgehan: Mevhibe İnönü'nün Anıları

b-Hariciye ve Elçilik Anıları:
Ülkemizi yurt dışında temsil eden, yurt dışı görevlerinde bulunan bazı kişiler oradaki kimi ilginç gözlem ve izlenimlerini yazıya dökmüşlerdir.  
*Ali Fuat Cebesoy: Moskova Hatıraları
*Feridun Cemal Erkin: Dışişlerinde 34 Yıl
*Zeki Kuneralp: Sadece Diplomat

c-Cezaevi ve Avukat Anıları:
Ülkemizde belli dönemlerde özellikle aydınlar, sanatçılar, edebiyatçılar ve politikacılar zaman zaman tutuklanmışlardır. Onlar hapishanede yaşadıklarını, yargılanmaları sırasında başlarından geçenleri, çektikleri sıkıntıları ve bu tür kişilerin davalarını üstlenen avukatlar gözlem ve izlenimlerini anı biçiminde yazmışlardır:  
*Necip Fazıl Kısakürek: Cinnet Mustatili, Yılanlı Kuyudan
*Bediî Faik: Hapishane Notları
*Halikarnas Balıkçısı: Mavi Sürgün
*Aziz Nesin: Bir Sürgünün Anıları
*Nazlı Ilıcak: Allah Kurtarsın
*Zeynep Oral: Bir Ses
*Sevgi Soysal: Yıldırım Bölge Kadınlar Koğuşu


2-EDEBİYAT VE SANAT KONULU ANILAR:
Tanzimat döneminden sonra pek çok sanatçı ve yazar, özellikle olgunluk yaşlarında siyasî, sosyal, edebî, kültürel alanlardaki düşünce, gözlem ve izlenimlerini, eserleriyle ilgili açıklamaları yazmışlardır.

a-Edebiyat Konulu Anılar:
*Refik Halit Karay: İstanbul'un İç Yüzü, Üç Nesil-Üç Hayat
*Ercüment Ekrem Talu: Dünden Hatıralar
*Nihat Sami Banarlı: Yahya Kemal Yaşarken
*Hilmi Yücebaş: Yedi Şairden Hatıralar
*Yusuf Ziya Ortaç: Portreler
*Oktay Akbal: Şair Dostlarım
*Zekeriya Sertel: Mavi Gözlü Dev, Nazım Hikmet'in Son Yılları
*Orhan Kemal: Nazım Hikmet'le Üçbuçuk Yıl
*Mehmet Seyda: Edebiyat Dostları, Çocukluk Yılları
*Mehmet Başaran: Yasaklı
*Mehmet Kemal: Acılı Kuşak
*Demir Özlü Sürgünde 10 Yıl
*Ömer Faruk Toprak: Duman ve Alev
*Sabiha Sertel: Roman Gibi
*Aziz Nesin: Bir Sürgünün Anıları, Poliste
*Halide Nusret Zorlutuna: Bir Devrin Romanı
*Meral Tolluoğlu: Babam Nurullah Ataç
*Talip Apaydın: Bozkırda Günler, Karanlığın Kuvveti, Akan Sulara Karşı  
*Hikmet Erhan Bener: Bürokratlar
*Muzaffer Buyrukçu: Arkadaş Anılarında Orhan Kemal
*Rıfat Ilgaz: Yokuş Yukarı, Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
*Hasan İzzettin Dinamo: 6-7 Eylül Kasırgası, 2. Dünya Savaşında Edebiyat Anıları
*Baki Süha Ediboğlu: Bizim Kuşak ve Ötekiler
*Samim Kocagöz: Bu Da Geçti Ya Hu
*Melih Cevdet Anday: Akan Zaman Duran Zaman
*Ahmet Hamdi Tanpınar: Cahit Sıtkı'ya Dair Hatıralar, Edebiyat Üzerine Makaleler

b-Tiyatro ve Tiyatro Sanatçıları İle İlgili Anılar:
Kimi tiyatro yazar ve sanatçıları da meslek hayatları boyunca başlarından geçen ilginç olayları kaleme almışlardır.  
*Hafi Kadri Alpman: Ahmet Fehim Bey'in Hatıraları
*Vasfi Rıza Zobu: O Günden Bu Güne, Uzun Hikâyenin Sonu
*Halit Fahri Ozansoy: Şehir Tiyatrosunun 50. Yılı Darülbedayi Devrinin Eski Günlerinde
*Haldun Dormen: Sürç ü Lisan Ettikse
*Gülriz Sururî: Kıldan İnce Kılıçtan Keskince
*Mücap Ofluoğlu: Bir Avuç Alkış

c-Basın Anıları:
Basın çalışanlarının, yazar ve muhabirlerinin anıları vardır:  
*Ahmet Rasim: Muharrir-Şair-Edip
*Ahmet İhsan (Tokgöz): Matbuat Hatıralarım
*Yusuf Ziya Ortaç: Bizim Yokuş
*Necip Fazıl Kısakürek: Babıali
*Vedat Nedim Tör: Yıllar Böyle Geçti

d-Eğitim ve Öğretmenlik Anıları
Eğitimciler ve öğretmenler, meslekleri gereği yurdun pek çok yerinde bulunarak ülke çocuklarını ve toplumu eğitme sorumluluğunu üstlenmiş kişilerdir. Kimi eğitimciler önemli olaylara tanıklık etmiş olan hayatlarını kaleme almışlardır:
*Hıfzırrahman Raşit Öymen: Mektepçiliğin Kâbesinde İntibaât ve Tahassüsat
*Şevket Süreyya Aydemir: Toprak Uyanırsa
*Fikret Madaralı: Ekmekli Dönemeç
*Enver Demir: Bir Öğretmenin Defterinden 41 Yılın Hikâyesi
*M. Rauf İnan: Bir Ömrün Öyküsü (1986)
*Kemal Kurdaş: ODTÜ Yıllarım

SINIFLAMA DIŞI ÖRNEKLER:  
*Abdülhak Şinasi Hisar: Geçmiş Zaman Köşkleri, Geçmiş Zaman Fıkraları
*Nahit Sırrı Örik: Eski Zaman Kadınları Arasında
*Halit Fahri Ozansoy: Eski İstanbul Ramazanları
*Malik Aksel: Resim Sergisinde Otuz Gün
*Samiha Ayverdi: Bir Dünyadan Bir Dünyaya, Hatıralarla Başbaşa, Hey Gidi Günler Hey
*Esin Afşar: Anılar Yanıltır mı?
*Halit Kıvanç: Hadi Anlat Bakalım Anılar 1

(Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Öteki Türler
Yazar: Yard. Doç. Dr. Nurullah ÇETİN)


CUMHURİYET DÖNEMİNDEKİ ÖNEMLİ ANI KİTAPLARI:
*Falih Rıfkı Atay: Çankaya, Zeytindağı
*Halide Edip Adıvar: Mor Salkımlı Ev, Türk’ün Ateşle İmtihanı
*Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Zoraki Diplomat, Politikada Kırk Beş Yıl, Gençlik ve Edebiyat Hatıraları
*Halit Fahri Ozansoy: Edebiyatçılar Geçiyor, Edebiyatçılar Çevremde
*Yusuf Ziya Ortaç: Portreler, Bizim Yokuş
*Yahya Kemal Beyatlı: Siyasi ve Edebi Portreler, Çocukluğum Gençliğim Siyasi ve Edebi Hatıralarım
*Abdülhak Şinasi Hisar: Yahya Kemal’e Veda
*Beşir Ayvazoğlu: Defterimde Kırk Suret
*Ahmet Rasim: Falaka, Gülüp Ağladıklarım
*Halide Nusret Zorlutuna: Bir Devrin Romanı, Benim Küçük Dostlarım
*Halikarnas Balıkçısı: Mavi Sürgün
*Mehmet Çınarlı: Sanatçı Dostlarım
*Mehmet Seyda: Edebiyat Dostları
*Mina Urgan: Bir Dinozorun Anıları
*Oktay Akbal: Şair Dostlarım
*Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Gençlik ve Edebiyat Hatıraları
*Samet Ağaoğlu: Aşina Yüzler, Babamın Arkadaşları
*Zekeriya Sertel: Mavi Gözlü Dev

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön