CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE GEZİ YAZISI - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE GEZİ YAZISI

SINIFLAR > LİSE 2 > LİSE-2 / 9. ÜNİTE: GEZİ YAZISI

CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE GEZİ YAZISI:

*Cumhuriyet döneminde edebiyatımızda gezi türünde nicelik ve nitelik yönünden büyük bir ilerleme sağlanmıştır.
*Cumhuriyet Dönemi, gezi yazısı bakımından yurt içi ve yurt dışı gezilerin iyice arttığı, gezilen coğrafyaların çeşitlendiği, farklı bakış açılarının getirildiği, bu türün pek çok değişik örneğinin görüldüğü bir dönemdir.
*Eserlerde oldukça sade bir dil ve akıcı bir anlatımın kullanımı dikkat çeker.

*Bu dönemin gezi yazarlarından Falih Rıfkı Atay’ın dünyanın dört bir tarafına yaptığı gezilerinden oluşan yazıları gerek konuları gerekse göstermiş olduğu anlatım ustalığı açısından oldukça değerlidir.
*Falih Rıfkı Atay’ın “Deniz Aşırı, Taymis Kıyıları, Bizim Akdeniz, Tuna Kıyıları ve Yolcu Defteri” adlı seyahatnameleri bulunmaktadır.

*Azra Erhat, Mavi yolculuk ve Mavi Anadolu eserlerinde eski Ege, antik çağ kentlerini ve uygarlıklarının tarihine ilgi çeker.

*Ahmet Haşim’in, “Frankfurt Seyahatnamesi” ve “Bize Göre” küçük boyutta olmakla birlikte, içerik olarak edebiyatımızdaki önemini hala korumaktadır.
*Bilhassa, Frankfurt Seyahatnamesi’nin mukaddimesi gezi türü için dikkate değer notlar içermektedir.
*Eser, Ahmet Haşim’in hastalığı sebebiyle gittiği Frankfurt’ta gördüğü ve etkilendiği durumları anlatır.

*Melih Cevdet Anday’ın, Sovyet Rusya, Azerbaycan, Özbekistan, Bulgaristan ve Macaristan Seyahatnamesi, sosyalist bir rejimle yönetilen bu ülkelerde gözlemledikleri insan manzaralarını anlattığı gezi kitabıdır.

*Ahmet Rasim’in Romanya Mektupları, yazarın gezi türünde tek eseridir.
*I. Dünya Savaşı yıllarında Romanya Cephesi'ndeki Osmanlı Ordusu'nun başarılarını kutlamak ve askere tütün vs. hediyeler dağıtmak için Tasvir-i Efkâr gazetesinin yazarı olarak cepheye giden Ahmet Rasim, cephe ve cephe gerisini, çeşitli uluslardan askerlerin ilişkilerini keskin gözlemciliği ve kendine has üslubuyla kaleme almıştır.

*Edebiyatımızın üstün anlatım özelliği ve verimli kalemi ile tanınan yazarı Reşat Nuri Güntekin’in Anadolu Notları adlı eseri, bir Anadolu gezisinin anlatıldığı küçük notlardan oluşmasıyla gezi türüne örnek teşkil etmektedir.

*Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Beş Şehir adlı Anadolu’nun belirli şehirlerinde insanların yaşantılarını, kültürel, coğrafi ve ekonomik özelliklerini, korudukları özel değeri yansıtırcasına dikkatle gözlemlediği gezi türündeki eserinin edebiyatımızda ayrı bir yeri vardır.

*İsmail Habib Sevük’ün Yurttan Yazılar adlı önemli eseri, Kültür Bakanlığı tarafından basıldı.
*Eserde Sevük, Fırat’tan Toroslar’a, Karadeniz ve yukarı doğu diyarına kadar üç bölgede gezmiş, tanımış ve gördüklerini kaleme almıştı.
*1940’lı yıllarda yurdumuzun içinde bulunduğu durumu gözler önünde seren ilginç anılarla dolu olan bir eserdir.

*Şiirleri ve Türkçenin yaşadığı sorunları dile getirişi ile edebiyatımızın önemli bir mihenk taşı olan Yavuz Bülent Bakiler’ in Türkistan Türkistan ve Üsküp’ten Kosova’ya adlı eserleri gezi türüne birer örnektir.

*Füruzan’ın Balkan Yolcusu adlı eseri, Bosna-Hersek savaşının tam ortasına yapılan savaşın coğrafyasını yazarın diliyle bize anlatan bir gezidir.
*Yugoslavya’nın parçalanmasını ve bu olayın Rumeli topraklarına etkisini tarihin izleriyle gözlemler.

*Zeynep Oral’ın Katmandu'dan Meksika'ya, Resim de Resimmiş ha! ve Uzakdoğu’m adlı gezileri, yazarın bu coğrafyalarda yaşadığı serüvenleri içeren güncel eserlerdir.

*Günümüzün Osmanlı tarihini aydınlatan eserleriyle tanınan tarihçisi İlber Ortaylı’nın “Üç Kıtada Osmanlılar” adlı eseri, Osmanlı İmparatorluğu’nun Akdeniz hâkimiyetini, Avrupa’yı nasıl etkilediğini ve bu gelişmeleri sağlayan yönetim biçiminin özelliğini tarihçi gözüyle anlatıyor.
*Ortaylı, eserinde üç kıtada Osmanlı izlerini göstermek için bizi heyecanlı bir yolculuğa davet ediyor. *Ancak yazar, bu coğrafyalarla ilgili gözlemlere ve mekânla ilgili değerlendirmelere yer vermediği için yapıtı, gezi yazısı türünde değildir.

*Özellikle, yazdığı aşk ve ayrılık şiirleriyle tanınan şair-yazar-akademisyen Rıdvan Canım’ın “Mostar’dan Tiflis’e Gezi Notları” adlı eseri, geniş bir coğrafyanın, geçmişini yaşatmak için çırpınan birçok şehrini tanıtmayı amaçlamaktadır.

*Anadolu, Kafkaslar ve Balkanları gezen seyyahımızın eserinde dikkate aldığı, otantik havasının korunmasına işaret ettiği şehirler için; "Müze şehirler" vardır. İstanbul, Edirne, Bursa, Üsküp, Filibe, Diyarbakır, Konya, Erzurum, Sivas, Urfa, Bağdat, İsfahan, Şiraz, Saraybosna, Tiflis, Taşkent, Semerkand, Buhara, Roma, Madrid, Paris, Venedik gibi…” ifadesi bu şehirlerin toplumların tarihi ve sosyo-kültürel mirasını taşıma da büyük öneme sahip olduklarını göstermektedir.

*Türk edebiyatında seyahatname ya da gezi yazısı türünde eser veren belli başlı yazarların dışında Haldun Taner (Düşsem Yollara Yollara), Nadir Nadi (İki Sovyet Rusya-İki Polonya), İlhan Selçuk (Rusya’da Gezi Notları), Bedii Faik, Burhan Arpad, Mehmet Enis, Nedim Gürsel (Seyir Defteri, Pasifik Kıyısında, Gemiler de Gitti, Balkanlara Dönüş), Sadun Boro (Pupa Yelken, Vira Demir), Selim Sırrı Tarcan (İsveç’te Gördüklerim, Şimal’in Üç İrfan Diyarı: Finlandiya, İsveç, Danimarka, Yurt DışındaLondra’da Gördüklerim), Yılmaz Çetiner, Üstün Akman, Çoşkun Aral, Mehmet Öztutan (Dünyayı Dolaştım Gökkubbe Her Yerde Mavi), Ayşegül Aldinç (Tatil Züğürdü), Çetin Altan (Kırbaçlı Terbiye: Afganistan), Melih Altınok (Kanatlı Uyku), Nurşen Aslan (Gizli Bahçeler), Atilla Atasoy (Uzakdoğu Müslümanları), Mustafa Balbay (Cebelitarık’ta Rüzgara Karşı), İbrahim Berksoy (İki Nehrin Ülkesi: Irak), Gülten Dayıoğlu (Filipinler/Manila), İbrahim Demirel (Çölde Bir Mücevher: Hiva), Turan Cihan Derinöz (Ganj: Yaşam ve Ölümün Beraber Aktığı Nehir), Atilla Dorsay (Kahire: Terk Edilmiş Güzel), Hasan Efe (Kapak Ardı Çiçekleri), Yılmaz Erdoğan (Kıran Mahallesi İnsanlarım), Hüseyin Gökçe (Türkiye’nin Silik İzdüşümü: Azerbaycan), Kenan Işık (Babaannenin Sardunyası), Attila İlhan (Ah Ulan Paris), İzzet Keribar (Tanrıların Adası: Bali), Hamdullah Köseoğlu(Seslere Tutunmak), Ayşe Kulin(Bizler Kimlerden İndik), Nasuh Mahruki(Tsampa- Tibet), Orhan Kural(Kızıl Ada: Madagaskar, Ölüler ve Tabuları), Haluk Levent (Bir Konser Anısı ya da İsmail Bey diye biri), Murathan Mungan (Yaz Sinemaları), Fikret Oytam(Gat Dedikleri Nasıl Olurmuş Meğer?), Nadir Paksoy (Şu Gezginlik Ne Menem Şeydir), Ali Poyrazoğlu (Tiyatronun Tepesine Türk Bayrağı Diktik), Suna Saygan (Lizbon, Portekiz Seyahatim), Nevval Sevindi (Gizemli Doğunun Penceresi: İran), Kemal Suman (Patagonya Nere Ola?), Ferhan Şensoy (Mick Jagger’ın Manyaklığı), Mina Urgan (Paris), Buket Uzuner (Anafartalar Köyünde Özel Bir Kadın: Emine Nine), Hilmi Yavuz (Kolomb’un Gemisinde Bir Türk) gibi gezi yazısı kaleme almış yazarlar da örnek gösterilebilir.

Kaynak: TÜRK EDEBİYATINDA SEYAHATNAMELER ve GEZİ YAZILARI / Sedat MADEN

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön