GAZETE, GAZETECİ VE GAZETE HABERLERİ - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

GAZETE, GAZETECİ VE GAZETE HABERLERİ

SINIFLAR > LİSE 2 > LİSE-2 / 8. ÜNİTE: HABER METNİ

GAZETE, GAZETECİ VE GAZETE HABERLERİ:

Gazete:
*İç ve dış politika, ekonomi, kültür, spor ve daha başka konularda haber ve bilgi vermek için yorumlu veya yorumsuz olarak, her gün ya da haftanın belli günlerinde düzenli olarak çıkarılan basılı yayınlardır.
*Gazete içinde haberlerin yanı sıra makale, fıkra, deneme, röportaj, karikatür, fotoğraf, hikâye ve illüstrasyonlarla birlikte okuyucunun ilgisini çekecek her türlü konudaki bilgilere yer verilir.


Gazetenin Özellikleri:
*Okunması kolay ve ilgi çekicidir.
*Gazeteyi her isteyen okuyucu rahatlıkla yanında taşıyabilmekte ve istediği zaman rahatlıkla okuyabilmektedir.
*Gazetelerin saklanması, arşivlenmesi çok kolaydır.
*Gazete haberleri saklanabildikleri için kalıcıdır ve her zaman tarihi belge niteliği taşır.
*Gazeteler bir haberi farklı gerekçelerle tekrar gündeme getirebilir, haberi çok geniş boyutlarda ele alabilir.


Gazeteci:
*Gazeteci, esas işi habercilik olan kişidir.
*Gazeteciliğin haber malzemesi sayılan bilgilerin toplanması, yazılması, düzenlenmesi ve dağıtılmasını içeren bir işlem olduğu tanımından yola çıkarak gazeteciyi,
Ulaşmak istediği kitle için en önemli bilgileri toplayarak haber haline getiren ve kişileri bilgilendirerek düşünmeye sevk eden meslek mensubu” olarak tanımlamak gerekir.
*Gazeteci: “Bir basın kuruluşunda, düzenli olarak kadrolu, sözleşmeli veya telif ücreti karşılığı çalışan, haber alıp verme ve olaylar hakkında görüş belirtme işini yapan, çalıştığı kuruma karşı yasaların kendisine karşı yüklediği sorumlulukları yerine getiren ve kendisine verilen haklardan faydalanan kişidir.”


Gazeteler ve Gazeteciliğin Gelişimi:
*İnsanlar ilk çağlardan beri, çevrelerine, dünyaya vermek istedikleri mesajları, yaşadıkları çağın kendilerine sunduğu şartlar ve kendi oluşturduğu bilgi, beceri ve teknik olanakların sınırları içinde iletmeye çalışmışlardır.
*İlk mağara resimleri, “hiyeroglif ” yazı türüyle günümüze kadar gelen tabletler, yazının gelişmesiyle birlikte daha sonraları papirüs ve parşömen üzerine yazılı metinler bunların yansımaları olmuştur.
*İlk ve Orta Çağlarda, “tellalların” kendilerine verilen iletileri kalabalıklara sözlü olarak aktardığı duyurular; Roma İmparatorluğu’nda Senato kararlarının halka sözlü ve yazılı olarak aktarıldığı ‘Akta Pulica’ ve daha sonraları ‘Acta Diurna’ gibi örnekler, bu yöndeki gelişmelerin sonucunda ortaya çıkmışlardır.
*Gazetelerin öncüleri olan haber mektupları, 13. Yüzyılla beraber görülmeye başlanmışsa da, önceleri elle yazılarak çoğaltılmışlar, esas olarak da matbaanın icadından sonra yaygınlaşmışlardır.
*Tacirlere, bankerlere ve gemicilere haber sağlayan bir araç olan ve özellikle onların bu anlamdaki gereksinimlerini karşılamak amacıyla ortaya çıkan haber mektupları, gazeteciliğin doğuşunda ve 17. Yüzyılla birlikte görülmeye başlayan gazetelerin gelişiminde de çok önemli bir rol oynamıştır.
*İlk gazetelere yönelik bilgiler farklı olmasına karşın birçok kaynakta, Antwerp’te 1605’te ticari bültenden doğduğu düşünülen bir haftalık gazete olan Niuewe Tijdingen ile Bremen yakınlarındaki Augusburg’da 1609’da yayımlanan Avis Relation Oder Zeitung’un adları geçmektedir. (Mediahistory, 2008; Tokgöz, 2006)
*İngilizce yayımlanan ilk gazeteler arasında, İngiltere’de 1665’te çıkan “Oxford Gazzette” ile ilk Amerikan gazetesi “Public Occurrences” (sadece bir sayı çıkmıştır) ve ilk İngilizce günlük gazete olarak da, 1702’de yayımlanan “The Daily Courant” sayılmaktadır (Mediahistory, 2008)
*Gazetelerin gelişerek daha geniş bir coğrafya içinde, daha çok sayıda insana ulaşmaya başlaması, gazetelerin içerik ve haber değeri açısından gelişmeleri ve buna paralel olarak bir meslek olarak gazeteciliğin gelişimi, esas anlamda, Endüstri Devrimi ile birlikte olmuştur.
*Endüstri Devrimi ile birlikte, teknolojik yeniliklerin üretim alanında kullanılmaya başlanması, ekonomik, toplumsal, siyasi ve kültürel yaşam alanlarında yansımalarını bulmaya başladı.
*İnsanlar daha uzak coğrafyalara, daha hızlı bir şekilde ulaşmaya başladı, posta ve dağıtım sistemleri gelişti, okur-yazarlık ve gelir düzeyi arttı.
*Kapalı ekonomiler, daha dinamik bir yapıya kavuştu, şehirleşme ve buna yönelik yeni bir yaşam tarzı ve kalitesi gelişmeye başladı.
*18. Yüzyıldaki Fransız ve Amerikan devrimleri, ekonomik ve toplumsal alanlardaki bu değişimin süreçlerinin doğal bir sonucu olarak, siyasi alanda da yansımasını bulmuş oldu.
*Siyasi alandaki bu değişim de beraberinde, kültürel alandaki değişim süreçlerinin önünü açtı.
*Siyasetteki devrimci değişim, iletişim alanında da devrimci değişim süreçlerini hızlandırmış oldu.
*Bu değişim sürecinin doğal bir sonucu olarak ortaya yeni sosyal sınıfların çıkması ve bunların kendilerine siyasi ve toplumsal alanda yer bulma için mücadele etmeleri; tüm bu gelişmelerle birlikte Kilise’nin toplumsal alandaki etkisinin azalması, değişim sürecini geliştirdi.
*Bu gelişmeler, fikirlerin daha özgürce ifade edilmesini, sansürün ve ifade özgürlüğüne yönelik baskıların (tamamen ortadan kalkmasa bile) azalmasını ve tüm bunlar da, gazetelerin ve gazeteciliğin gelişimini beraberinde getirdi.
*Endüstri devriminin beraberinde getirdiği teknolojik değişim süreci içinde, Gutenberg’in elle değişebilir harflerden oluşan ve tahta kalıplarla hazırlanan baskı makinesi, yerini buhar gücüyle çalışan ve makineyle dizgi yapabilen baskı makinelerine bıraktı.
*Baskı teknikleri ve kalitesi gelişti.
*Kâğıt fiyatlarındaki düşüş, gazete maliyetlerini azaltmış; gazetelerin boyutu, sayfa düzeni, sütün ve sayfa sayılarını olumlu yönde geliştirerek ve daha da önemlisi, gazete fiyatlarının düşmesine neden olarak, gazeteyi seçkinlerin dışında daha geniş kitlelerin de satın alabilmesini sağlayarak, büyük bir değişime uğratmıştı.
*Gazeteler, gelişen teknolojinin olanaklarını okuyucuya sunmaya başladı.
*19. Yüzyıldaki telgraf, telefon, daktilo makinesi ve fotoğrafın icadı ve tüm bu yeni teknolojilerin gazetecilikte kullanılmaya başlanması, gazeteyi bu teknolojileri kullanan bir kitle iletişim aracı haline getirdi.
*Gazeteler daha hızlı hazırlanmaya, içinde fotoğraf gibi görsel öğeler daha yaygın kullanılmaya başladı.
*Bu gelişmeler de okuyucu ilgisini artıran, gazeteleri ilgi çekici hale getiren birer araca dönüştürmeye yardımcı oldu.
*Endüstri Devrimi ve onun getirdiği kentleşme, saat karşılığı çalışma süreleri, ücretli emek ve iş verimliliğinin artması, çalışma şartlarındaki düzelme, okur-yazarlık oranının artması ve eğitim seviyesinin yükselmesi, nüfusun daha büyük bir kesiminin yaşam şartlarında ve ekonomik durumlarında önemli bir değişim getirdi.
*Artık insanların daha çok boş zamanı ve harcayacak daha fazla parası vardı.
*Gazeteler bu değişime yönelik olarak iş modellerini değiştirdiler.
*Daha geniş bir okuyucu kesimine yönelik, (eğlence, spor, karikatür vb. öğelere de genişçe yer vererek), bu yeni okuyucuların ilgisini çekecek yeni formatlarda yayıma başladılar.
*Endüstri Devrimi’nin getirdiği değişimle, kâğıt ve diğer girdi maliyetlerinin düşmesi sonucunda, gazete fiyatları da düşmeye başladı ve bu da okuyucu sayısının artmasına neden oldu.


20. Yüzyıl ve Modern Gazetecilik:
*Yeni yüzyılla birlikte gazeteler ve gazetecilik kurumsal ve teknolojik anlamda kendini topluma kabul ettiren saygın bir kitle iletişim aracı haline gelmişti.
*1920’lerde Radyo ve 1950’lerde Televizyonun ve yine 1950’lerde gelişen, ancak esas olarak 1970’lerden itibaren yaygınlaşan bilgisayar ve bilgi işlem teknolojileriyle birlikte, kitle iletişim araçları da büyük bir gelişim göstermiş oldu.
*Özellikle bilgisayarların gazetelerin hazırlanma, dizgi ve baskı aşamalarında kullanılmaya başlanması, gazetelerin görsel yönden gelişimini hızlandırmıştı.
*1950’lerle birlikte, Televizyonun insanların oturma odalarında yer almaya başlamasıyla, giderek artan oranda büyük bir kitlenin, bu yeni aracın onlara sunduğu farklı ve daha ilginç dünyanın “cazibesine kapılması” kaçınılmaz oldu.
*Televizyonla birlikte, siyasi, sosyal ve ekonomik açılardan toplumun aktif üyeleri olmayan, sıradan, ama çok büyük bir kitle, gazeteyi arkasında bırakarak, habere, bilgiye bu yeni araçla ulaşmaya başladı. *Televizyonun renklenmesi, piyasaya portatif radyoların çıkması, otomobillerde radyonun yer alması gibi gelişmelerin de etkisiyle insanlar, habere olan gereksinimlerini, gazetelere alternatif olarak bu yeni araçlarla da gidermeye başladılar.
*Bu dönemde gazeteler de giderek renklendi ve görsel öğeleri ön plana çıkararak, okuyucu ilgisini canlı tutmaya başladılar.
*Farklı ilgi alanlarına yönelik ekler verdiler, promosyonlar geliştirdiler; ancak yine de 20. yüzyılın ortalarındaki en yüksek düzeye bir daha erişemediler.
*20. Yüzyılın son çeyreği ve özellikle 1990’lardan itibaren Endüstri Toplumunun getirdiği toplumsal ve ekonomik yapı, önemli ölçüde değişime ve dönüşüme uğramıştır.
*Özellikle, bilgisayar ve bilgi işlem teknolojileri, mikro elektronik, iletişim teknolojilerindeki gelişmeler ve yeni malzemelerin icat edilmesiyle birlikte bu süreç hızlanmış ve insanlığı daha farklı, birçok gelişmenin öngörülemediği yeni ve dinamik bir toplum modeline, Bilgi (Enformasyon-Information) Toplumu’na taşımaya başlamıştır.
*İnternet ağı ve mobil teknolojilerin sivillerin hizmetine de sunulması ve bu hizmetlerin zamanla yaygınlaştırılıp, herkesin satın alabileceği düzeye çekilmesi önemli gelişmelerdi.
*Bunlara, yeni malzemelerin kullanılmasıyla, mikro-elektronikteki gelişmeler de eklendiğinde, ortaya “kullanıcı dostu” yazılımlarla desteklenen, işlem ve bellek kapasitesi yüksek çok sayıda yeni cihaz ve onların sunduğu hizmetleri kullanan çok geniş ve dinamik bir kullanıcı/tüketici kitlesi çıktı.
*Özellikle gazeteler bundan geniş bir şekilde etkilendiler.
*Yeni toplum yapısını oluşturan bireyler, bu yeni teknolojilerin kendilerine sunduğu yeni araç ve ortamlarla habere, bilgiye ulaşma anlamında yeni alışkanlıklar, yöntemler geliştirmeye başladılar.
*Gazete satışları düştü, gazetelerin reklâm gelirleri azalmaya başladı, çok sayıda ücretsiz gazete ortaya çıktı ve ücretsiz gazetelerin sayıları, tirajları ve reklâm gelirleri artmaya başladı.
*Tüm bu gelişmeler sonucunda, okuyucuya çoklu ortamda erişebilmek (ve gelişen teknolojinin okurlara sunduğu yeni araçlarla, okurların da kendilerine erişebilmeleri) için yeni bir yapılanmaya gitmenin yollarını aramaya başladılar.
*Gazeteler, İnternet’i de yazı işleri odasına taşıyan yeni bir altyapı kurarak; tüm yazılı ve dijital yayınları (buna televizyon da dahil) tek bir haber odasından, 24 saat kesintisiz hizmet sunma ilkesi temelinde, yeni bir yayım-yayın anlayışını uygulamaya koymuşlardır.
*Bu yeni yapılanma ile gazeteler, haberin hazırlık aşamasında, anında karar verebilecek ve basılı gazete, web sayfası, televizyon vb. için farklı formatlarda haber hazırlayabilecek yetenekte muhabir ve editörlerden oluşan bir haberci kadrosu yetiştirmeye başladı.
*Bu kadro, İnternet üzerinden online gazete çıkarmanın yanında, televizyon yayını da yapabilmekte ve gazeteyi mobile olarak da okunabilecek bir formata dönüştürebilmektedir.

*Online gazetelerin okurlarına sağladığı enformasyon, artık kâğıda basılı sabit bir bilgi değildir.
*Tek yönlü bir iletişim süreci de değildir.
*Okurların online gazeteye ulaşmaları için çok farklı araçlar mevcuttur.
*Yeni medya, geleneksel medyanın sunduklarını geliştirerek, onların değerini arttıran bir yönde ilerlemektedir; onu yok etmemekte, yeniden üreterek, ona yeni özellikler ve içerik zenginliği kazandırmaktadır.
*Yeni medya, iletişimin artan hız ve esnekliğinin, içerik üretimi ve dağıtımında değerlendirilmesini sağlamış; mevcut iletişim araçlarının yeni olanlarla entegrasyonu ve kombinasyonuna izin vererek, kullanıcılara daha fazla kontrol ve seçenek sunmaya başlamıştır.
*Geleneksel medya mevcut içeriğini, kullanıcılardan gelen talepler ve kullanıcıların bu içeriğe, yeni araçların sunduğu etkileşim özelliğinden yararlanıp sağladıkları katkılarla birlikte değerlendirerek genişletmeye başlamıştır.
*Enformasyonun, iletişim teknolojileriyle bütünleşmesinin sonucu olarak, bilgi artık gelişen iletişim altyapısıyla birlikte, dünyanın her yerine ulaştırılabilmektedir.
*Kullanıcılar da, geleneksel kitle iletişim araçlarıyla yapılan tek yönlü iletişim akışının değişerek, yeni teknolojilerle etkileşim özelliği kazanmasını değerlendirip, online haber ve bilgi akışına, hem geri bildirimleriyle (feedback), hem de içeriğe katkılarıyla önemli bir destek vermektedir.
*İnternet günlükleri bloglar, sadece bağımsız bireylerin çabalarıyla değil, büyük küçük neredeyse tüm gazetelerin desteklediği yeni bir gazetecilik deneyimi olarak gazetelerin gelişimine ve içeriğine katkıda bulunmaktadır.
*“Blog” kavramı yenidir ve henüz gazetecilik pratiği içindeki yeri netleşmemiştir, çünkü gelişme aşamasındadır.
*Gazeteciliğe etkileri üzerine, yeni olan birçok konuda olduğu gibi, yoğun tartışmalar yapılmaktadır. Ancak zaman içinde blogların da, onu doğru kullanan ve değerlendirenlerle birlikte, gazetecilik pratiğine önemli bir açılım ve kazanım getirmeleri beklenmelidir.
*Yeni teknolojilerin gazetecilik pratiğine bir başka olumlu etkisi de “yurttaş gazeteciliği” olmuştur.
*Mobil teknolojilerin gelişmesi ve yaygınlaşması, kullanıcılara sunulan mobil telefonların, fotoğraf ve video çekebilme özelliği sayesinde, dünyanın birçok yerindeki gelişme, haber değeri olsun-olmasın, sıradan insanlar tarafından görüntülenebilmektedir.
*Bu görüntüleri hızlı bir şekilde aktarmak çok kolaylaşmıştır.
*Medya kuruluşları da bunu değerlendirmektedir.
*Büyük haber ajansları ve basın-yayın kuruluşları haberlerinde, sıradan insanlardan gelen bu iletileri kullanarak “yurttaş gazeteciliği”nin getirdiği kazanımları gazetecilik pratiği içinde değerlendirmeye başlamışlardır.
*Gazeteler, geleneksel yazı işleri odalarını başarılı bir şekilde mültimedya haber odalarına dönüştürmektedirler.
*Bu değişim, içerik üretimi ve haberin dağıtımında gazetecilere yeni olanaklar sunarken, okuyucuların da aynı şekilde, çoklu ortamdan yararlanmalarını ve bu içeriğin hazırlanmasına katılımlarını sağlamaktadır.

*Bugün nasıl kil tabletlere, papirüse yazılı bir metin haberleşme aracı olarak kullanılmıyorsa,  yıllar sonra da gazeteyi kâğıt üzerinde okumanın, çoğunluğun tercih edeceği bir günlük alışkanlık olmayacağı yorumu şimdiden yapılabilir.
*Bugün nasıl tamtamlarla iletişim kurulmuyor, mesajlar posta güvercinleriyle yollanmıyorsa, o gün geldiğinde de, insanların bugünkü alışkanlıklarının çok daha ötesinde bir noktada olacağı açıktır.
*Basılı gazetenin yerini çoktan başka araçlar almış olacaktır.
*Gazeteler ve gazetecilik, habere, enformasyona erişim anlamında, insanlık var olduğu sürece devam edecektir.
*Gazetenin, zaman içinde haberin ve bilginin kâğıt üzerinde sunulduğu bir araçtan farklı olarak, başka bir biçimde ve ortamda yine hayatımızda var olması teknolojinin insan yaşamına sunduğu gelişmelerin doğal bir sonucudur.
*Gazeteyi, haberi kâğıda basılı bir araçtan değil de, bilgisayar, cep telefonu veya başka bir cihazın ekranından okumak, aslında bu anlamda gazeteyi yok etmez; tam tersine, onun zaman içinde dönüşmesini ancak, daha zengin bir içerikle kullanıcının günlük yaşamında yerini almasını sağlar.

Faydalanılan Kaynak: Yrd. Doç. Dr. Mehmet ÖZÇAĞLAYAN
Gazetelerin Gelişimi ve Gazeteciliğin Geleceği
(Yeni Teknolojiler ve Medya Ekonomisi Açısından Genel Bir Değerlendirme)

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön