FİİLLER - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

FİİLLER

TÜRKÇE > KONULAR > FİİLLER

FİİL (EYLEM)

(TÜM KONU)


*İş, oluş, hareket, kılış, durum bildiren kelimelerdir.
Gel, Otur, Kalk, Çık, Uyu, Döv


Not: Olumsuzluk eklerini alabilirler.

Gelme, Oturma, Kalkma, Çıkma, Uyuma, Dövme


Not: Bir sözcüğün fiil olduğunu anlamak için, sözcüğün yalın haline  “-mek,-mak” eklerini getirebiliriz. Gelebiliyorsa fiildir.


Not: Fiiller kip ve kişi eklerini alabildikleri gibi, hiç ek almadan da kip ve kişi bildirebilirler.

Gel-di-m. (“-di” Görülen geçmiş zaman eki.  “-m” 1. tekil şahıs eki)
Gel.         (Ek yoktur. Bu nedenle Emir kipi.   2. tekil şahsı bildirmektedir.)


Not: Fiil, tek başına bir cümle özelliği gösterebilir.

Kapat. (Bu bir kurallı cümledir.)


Not: Fiiller, anlam özelliklerine göre üçe ayrılır:

1)Kılış Fiilleri:
*Bu tür fiiller, bir nesne ile gerçekleşir.
*Nesne gerektirir.

Yaz, Oku, Çiz, Diz, İç, Sil, As, Kes


2)Durum Fiilleri:
*Bu tür fiiller, bir nesne ile gerçekleşmez.
*Nesne gerektirmez.
*İçinde bulunulan durumu açıklar.

Uyu, Ağla, Gül, Dur, Eğlen, Otur


3)Oluş Fiilleri:
*Varlığın zaman içindeki değişimini bildiren fiillerdir.
*Öznenin etkinliğini gerektirmez. (Kendiliğinden gerçekleşir.)

Büyü (mek), Morar (mak), Çirkinleş (mek), Yeşer (mek),
Piş (mek), Paslan (mak), Çürü (mek)  


Not: Fiillerin çekimi kip ve kişi ekleri yardımıyla yapılır.


KİP:
1-Fiil kök ve gövdelerinin bildirdiği eylemi, zamana ve biçime bağlayan eklere “kip” denir.
2-Fiiller, zaman ve anlam özelliklerine göre türlü ekler alarak değişik biçimlerde kullanılırlar. Bu kullanılış biçimlerinin her birine “kip” denir.
3-Fiillerin zaman, şahıs veya dilek bildiren ek almış biçimlerine “kip” denir.
4-Eylemin gösterdiği kılış, durum veya oluşun, zamana bağlı olarak nasıl gerçekleştiğini veya gerçekleşeceğini gösteren söyleyiş kalıplarına “kip” adı verilir.
5-Eylemlerin, zaman, istek gereklilik, emir, şart anlamlarından birini taşıyan biçimlerine “kip” denir.

Not: Bir fiilin zaman ve anlam özelliğine göre şekillenmesi kip ekleri sayesinde olur.


---------------------


KİP EKLERİ

*Fiillere zaman ya da dilek (istek, şart, gereklilik, emir) anlamı katan eklerdir.


A) HABER (BİLDİRME) KİPLERİ:

*Fiilin zamanını bildiren kip ekleridir.


1- Görülen Geçmiş Zaman:

(-di, -dı, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü)

*Bu ek, geçmişte yapılan bir işin, kişi tarafından görüldüğünü, bilindiğini ifade eder.

Kaç--m , kaç--n , kaç-
Kaç--k , Kaç--nız , Kaç--lar


2- Öğrenilen (Duyulan, Anlatılan) Geçmiş Zaman:

(-mış, -miş, -muş, -müş)

*Bu ek, geçmişte yapılan bir işin, başkasından duyulduğunu ifade eder.

Yaz-mış-ım , yaz-mış-sın , Yaz-mış
Yaz-mış-ız , yaz-mış-sınız , yaz-mış-lar


3- Şimdiki Zaman:

(-yor, -mekte, -makta)

*Bu ekler fiilin şu anda yapıldığını, gerçekleştiğini ifade eder.

Geziyor, boyuyor, gelmekte, yağmakta


4- Gelecek Zaman:

(-ecek, -acak)

*Bu ek, fiilin gelecekte yapılacağını, gerçekleşeceğini ifade eder.

Yatacak, Çıkacak, Sevecek


5- Geniş Zaman:

(-r, -er, -ır)

*Bu ek, fiilin her zaman yapıldığını ya da yapılacağını ifade eder.

Kırar, Erir, Gözler, Görür


Not: Geniş zamanın olumsuzu “-mez, -maz” ekleriyle yapılabilir.
Burada diğerlerinden farklı olarak zaman ekinin ortadan kalktığı görülür.

Gör /  Görmedi           Görür  /  Görmez



B) DİLEK (İSTEME) KİPLERİ:
*Fiilin zamanını bildirmeyen kip ekleridir. İsteme, şart, gereklilik veya emir anlamları içerirler.


1- İstek Kipi:

(-e, -a)

*İsteme anlamı katar.

Çıkayım, Yiyesin, Kıralım


Not: En sık kullanımı “-eyim, -ayım, -elim, -alım” dır.


2- Şart (Koşul) Kipi:

(-se, -sa)

*Şart anlamı katar.

Koşsak, Sevsen, Yaşasam


3- Gereklilik Kipi:

(-meli, -malı)

*Gerekme ve ihtimal anlamı katar.

Düşünmeliyiz, Yürümelisiniz, Olmalı


4- Emir Kipi:

(Sabit eki yok)

*Emretme anlamı katar.
*Emir kipinde fiil, şahıslara göre ek alır.
* 1. Tekil ve 1. Çoğul kişilerin emir çekimi yoktur.

1. T: - 1. Ç: -
2. T: Gel 2. Ç: Gel-in(iz)
3. T: Gel-sin 3. Ç: Gel-sinler


---------------------


FİİLLERDE KİŞİ (ŞAHIS) VE EKLERİ:

*Fiilde bildirilen işin, oluşun ya da durumun kim tarafından yapıldığını belirten eklerdir. *Özneyi bulmamızı sağlarlar.
*Genelde kip eklerinden sonra gelirler.

1. tekil kişi (ben) Geldi-m / Geliyor-um / Gele(y)-im

2. tekil kişi (sen) Geldi-n / Geliyor-sun / Gele-sin

3. tekil kişi (o) Geldi (kişi eki yoksa 3. tekil kişi çekiminde)

1. çoğul kişi (biz) Geldi-k / Geliyor-uz / Gele-lim

2. çoğul kişi (siz) Geldi-niz / Geliyor-sunuz / Gele-siniz

3. çoğul kişi (onlar) Geldi-ler /Geliyor-lar / Gele-ler

---------------------


BASİT ZAMANLI FİİLLER:
(Basit Çekimli Fiiller)

*Tek bir kip eki alan fiillerdir.

Fiil + Kip Eki + Şahıs Eki

Sür++m    à Görülen Geçmiş Zaman

Bak+mış+sın à Öğrenilen Geçmiş Zaman

---------------------


BİRLEŞİK ZAMANLI FİİLLER:  
(Birleşik Çekimli Fiiller)

*Birden fazla kip eki alan fiillerdir.

Fiil + 1. Kip Eki + 2. Kip Eki (-di, -miş, -se) + Şahıs Eki

Not: 2. Kip eki aslında ek-fiildir. Ve bu ekler sabittir.
Git+miş+ti+n
Gid+ecek+miş+iz
Git+miş+se+niz


Birleşik zamanlı Fiiller Üçe Ayrılır:

1- Hikâye Birleşik Zaman: (-di)

Fiil+Kip eki+(-di)+Şahıs eki

Baksayk, Okumalıyn, Oturacaktım


2- Rivayet Birleşik Zaman: (-miş)

Fiil+Kip eki+(-miş)+Şahıs eki

Arıyormuş, Çıkaymışsın, Silecekmişiz


3- Şart Birleşik Zaman: (-se)

Fiil+Kip Eki+(-se)+Şahıs Eki

Gelmişseniz, Yatmalıysan, Boyaysak


Not: Emir kipinin birleşik zamanı yoktur.


Not: Katmerli birleşik zaman:
Gel+iyor+du+y+sa+m
Yap+acak+mış+sa

---------------------


FİİLLERDE OLUMSUZLUK:
*İşin, oluşun, hareketin yapılmadığını veya yapılamayacağını bildiren fiillere “olumsuz fiiller” denir.
*Fiillerde olumsuzluk “-me, -ma, -mez, -maz” ekleri ile yapılır.

Gel-di / Gel-me-di      Gel-miş / Gel-me-miş       Gel-ir / Gel-mez

---------------------


FİİLLERDE SORU:

*Fiiller, kendinden sonra eklenen soru ekiyle (mı, mi, mu, mü) soru anlamı kazanır.
*Soru eki, kendinden önce gelen sözcüklerden ayrı yazılır.
*Soru ekinden sonra ek gelirken ekler soru ekine bitişik yazılır.

Siz de olanları gördünüz mü?
Ankara’ya varmış mıdır?

---------------------


FİİLERDE ANLAM-ZAMAN (KİP) KAYMASI:
*Kip eklerinin, görevi dışında, başka bir kip ekinin yerine kullanılmasıyla oluşur.
*Birleşik zamanlı fiillerde anlam-zaman kayması olmaz.
*Dua ve dileklerde genelde görülür.

Yarın maça gidiyor muyuz?  (aslında “gidecek miyiz?” olmalı… )
Bu yıl LYS haziran ayında yapılıyor. ( “yapılacak.” )
Akşamları erken yatıyorum. ( “yatarım.” )
Küçük yaştayken futbol oynamaya başlıyor. ( “başlamış.” )
Hoca bir gün ağaca çıkar. ( “çıkmış.” )
Her şey gönlünüzce olsun. ( “ola.” )

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön