EK FİİL - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

EK FİİL

TÜRKÇE > KONULAR

EK-FİİL
(EK EYLEM)
(İ mek)

(i-di,  i-miş,  i-se,  -im,  -sin,  -dir,  -iz,  -siniz,  -dirler)

*Ek-fiil, eski Türkçede, dilimizde kullanılan “i” eylemine bağlı olarak ortaya çıkmıştır.
*Bugün, tek sesle bir fiil oluşmamaktadır. Fakat bu “i” eylemi (cümlede görünmese de) görevini iki şekilde sürdürmektedir:


1) İsim veya isim soylu sözcüklere gelip, yüklem olarak kullanılabilmelerini sağlar.

İlk geçen araba sarıydı. (sarıydı: yüklem)

Günlerdir hastayım.  (hastaydım: yüklem)


2) Basit zamanlı fiillere gelip, bileşik zamanlı fiiller oluşturur.

(Bileşik zamanlı fiilleri işlerken, ikinci kip ekinin aslında ek-fiil olduğunu belirtmiştik.)


Ben de sizi soruyordum.

(Sor: fiil kökü,  
yor: şimdiki zaman eki,  
du: ek-fiilin görülen geçmiş zaman çekimi)


Kitap için bir yayınevi ile anlaşacakmış.

(Anlaş: fiil kökü,
acak: gelecek zaman eki,  
mış: ek-fiilin öğrenilen geçmiş zaman çekimi)


Not: İsimlere gelen ek-fiilin olumsuzu “değil” edatı ile yapılır.

Koşmama rağmen yorgun değilim.
Kaleci değilim ama kaleye geçebilirim.


İpucu: Ek-fiili bulmak için; ekleri, sözcükten ayrı idi, imiş, ise şeklinde yazıp, okuyabiliriz. Bu ayrım yapılabiliyorsa ek-fiil vardır.



EK-FİİLİN DÖRT ÇEKİMİ VARDIR:

A) Görülen Geçmiş Zaman (Hikâye) Çekimi: (idi)

Seyrettiğimiz film güzeldi. (güzel idi.)
Daha önce öğretmendim. (öğretmen idim.)
Yaptığı paket sağlam gibiydi. (gibi idi)
Pastayı kendi elleri ile yapmıştı. (yapmış idi)



B) Öğrenilen Geçmiş Zaman (Rivayet) Çekimi: (imiş)

Sivribiberler çok acıymış.
Halasının oğlu kimyagermiş.
Gözü kör gibiymiş.
Teslim almadan önce gözden geçirseymiş.



C) Şart Çekimi: (ise)

Durumu kötüyse evde kalsın.
Şoförsem günahım ne?
Erkeksen dışarı çık.

Dikkat: Ek-fiilin şart çekiminde, eki alan sözcüğün, temel cümlenin yüklemi olmadığına dikkat edin. Bu bizi şaşırtmamalı.



D) Geniş Zaman Çekimi: ( -im, sin, -dir, -iz, -siniz, -dirler)

Ben öğretmen-im.
Sen öğretmen-sin.
O öğretmen-dir.
Biz öğretmen-iz.
Siz öğretmen-siniz.
Onlar öğretmen-dirler.

Hastayım,  Güzelsin, İyiyiz, Hoşsunuz, Yeşildir, Üçgendirler


Not: “-dir” eki bazen cümleden düşürülebilir. Bu durumda yüklem, ek-fiilin geniş zaman çekimindedir. Ama ek yoktur.

Bugün hava güzel. (-dir)
Aldığı gömlek harika. (-dır)


Not: “-dır” eki bazı kaynaklarda “bildirme eki” olarak geçer ve kesinlik ya da ihtimal anlamı katacak şekilde kullanılır.

Evde olmadığına göre, arkadaşına gitmiştir.  (ihtimal)
İnce ünlüden sonra, ince ünlüler kullanılmalıdır. (kesinlik)

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön