FİİLLERİN YAPISI - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

FİİLLERİN YAPISI

TÜRKÇE > KONULAR > SÖZCÜK YAPISI

FİİLLERİN YAPISI

1-BASİT FİİLLER:
*Yapım eki almamış ve tek sözcükten oluşan fiillerdir.
*Çekim eklerini alabilir.

Sev- , Kal- , Geç- , Al- , İç- , Düş-

Seveceksiniz.


Not: Birleşik zamanla birleşik fiil karıştırılmamalıdır.

Yazıyordum. >> Birleşik zaman – Basit Fiil



2-TÜREMİŞ FİİLLER:
*Yapım eki almış ve tek sözcükten oluşan fiillerdir.
*Çekim eki de alabilirler.

Sev-il- , Düş-ür- ,  Kork-ut- , Su-la- , Yaş-a- , Temiz-le-

Sevineceksiniz.

Not: Türemiş fiiller, isimden ya da fiilden türeyebilir.

Temizlemişsin > İsimden türemiş “türemiş fiil”

Kaçırdınız > Fiilden türemiş “türemiş fiil”



3-BİRLEŞİK FİİLLER:
*Birden fazla sözcükten oluşan fiillerdir.

*Bu tür fiiller, üç grup altında toplanmıştır:


a) Yardımcı Fiil İle Kurulan Birleşik Fiiller:
*Kendi anlamının dışında kullanılan “etmek, eylemek, olmak, kılmak, buyurmak” gibi fiiller ve ad ya da ad soylu sözcüğün bir arada kullanılması ile oluşan birleşik fiillerdir.

İsim+ “etmek, eylemek, olmak, kılmak, buyurmak”

İşi çabuk bitirmek için yardım etti.
Yeni ayakkabım, ayağımı rahatsız etti.
Benimle sürekli alay ediyorlar.
Mevla sana yardım eyleye.
Bizi mutlu kıldınız.
Bana sürekli emir buyurma.
Terli terli soğuk suyu içince hasta oldu.
Birdenbire yok oldu.


Not: Birleşik fiiller oluşurken ses düşmesi veya ses türemesi yaşanıyorsa, birleşik fiili oluşturan kelimeler bitişik yazılır.

Ses türemesi olmuş:
Hisset-mek, Hallol-mak, Zannet-mek, Reddet-mek

Ses düşmesi olmuş:
Sabret-mek, Kahrol-mak, Devret-mek, Kaybol-mak

Not: Yardımcı eylem olarak kullanılan kelimeler, kimi zaman kendi anlamında kullanılıp, yardımcı eylem olma özelliği göstermeyebilir.

Bu araba, o kadar etmez.
(“Etmez” tek başına basit bir eylemdir.)
(“kadar etmez” yapısının bir anlamı olmadığına dikkat edelim.)

Tamam, şimdi oldu.
(“Oldu” tek başına basit bir eylemdir.)


b) Kurallı (Özel) Birleşik Fiiller:
*Bu tür fiiller, herhangi bir fiil ile özel bir fiilin bir arada kullanılması ile oluşur.
*Sözcükler her zaman bitişik yazılır.


b1-Yeterlik Fiilleri:
* “Bir işi yapmaya gücü yetmek ya da gücü yetmemek” anlamı katan fiillerdir.

Fiil+ -ebil-mek    Fiil+ -abil-mek  > Olumlu Halleri

Fiil+ -eme-mek    Fiil+ ama-mak  > Olumsuz Halleri

Bu soruyu çözebilirim. (çözmeye gücüm yeter)
Bu soruyu çözemem. (çözmeye gücüm yetmez)

İşim olmazsa gelebilirim.
İşim olursa gelemem.


Dikkat:
*Yeterlik fiilinin olumsuz halinde “-bil” özel eyleminin düştüğüne dikkat etmeliyiz.
*Olumsuzunda tek fiil var gibi görünse de kelime birleşik fiildir.

Bu kitabı bir haftada bitiremem. (Yeterlik fiili)
Dikkatli bakmazsan göremezsin. (Yeterlik fiili)
Dikkatli bakmazsan görmezsin. (Türemiş fiil)
Dikkatli bakarsan görürsün. (Basit fiil)


Not: Bazı durumlarda olasılık anlamı katabilir.
Gelmeyebilirim.


b2-Tezlik Fiilleri:
* “Çabuk”, “beklenmedik bir anda” anlamı katan fiillerdir.

Fiil+ -iver-mek            >Olumlu Hali

Fiil+ -me-y-iver-mek   >Olumsuz Hali

Getirirken elimden düşüverdi.
Birkaç satır yazıver.
O günden sonra gelmeyiverdi.


b3-Sürerlik Fiilleri:
* “Eylemin devam ettiği” anlamını katan fiillerdir.

Fiil+ -akal-mak

Fiil+ -edur-mak

Fiil+ -egel-mek

Sedirin üzerinde uyuyakalmışım.
Arkasından bakakaldı.
Ben yetişirim, sen gidedur.
O bekleyedursun, biz yolu yarıladık.
Yıllardır süregelir, bu olay.
Çıkageldi. (Burada “ansızın” anlamı katmış.)


Not: Sürerlik fiilinin olumsuz biçimi yoktur.


b4-Yaklaşma Fiilleri:
* “Eylemin gerçekleşmesine az kalma” anlamı katan fiillerdir. Eylem gerçekleşmemiştir.

Fiil+ -eyaz-mak

Su nefes boruma kaçınca öleyazdım.
Aşağı inerken öleyazdım.

Not: Yaklaşma fiilinin olumsuz biçimi yoktur.


c)Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller:
*Birden fazla sözcüğün, genelde kendi anlamının dışında kullanılarak oluşturdukları birleşik fiillerdir.
*Bu tür fiillerin çoğu “deyim”dir.
*Her anlamca kaynaşmış birleşik fiil, deyim olmayabilir.
*Bitişik yazılmayabilirler.

İpucu: Diğer iki gruba girmeyen birleşik filler bu gruba girer :)


Öngör- , Varsay- , Hoş gör- , Meydana gel- , Karar ver- …

Bunu yapma içim elvermiyor.
Size gelmekten vazgeçtim.
Sizleri göresim geldi.
İlk görüşte ona kanım kaynadı.
Dışarıdan gelen sese kulak kabarttı.
Çok çalışmaktan hasta düştü.
Sen, fazla ileri gittin.

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön