AYT EDEBİYAT DERS NOTLARI-18 - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

AYT EDEBİYAT DERS NOTLARI-18


AYT EDEBİYAT DERS NOTLARI-18


DİVAN EDEBİYATI NAZIM SANATÇILARI-A


13. YÜZYIL:

HOCA DEHHANİ: (13. YÜZYIL)

*Horasan Türklerinden

*İlk divan şairidir.

*Divan edebiyatının kurucusu kabul edilir.

*İlk kez din dışı konuları işleyen şairimizdir.

*Şiirlerinin en önemli teması aşktır.

*Gazel ve kasideleri vardır.

*Divanı yoktur.

*Sade dil            

*Tasavvufa yer vermemiş.

>>>ESERLERİ:
Selçuklu Şehnamesi (mesnevi)

-----------------------------------------


MEVLANA CELALEDDİN-İ RUMİ: (13. YÜZYIL)

*Mutasavvıf

*Horasan / Konya

*Mevlana=Efendimiz / Rumi=Anadolulu

*Arapça, Farsça ve Rumca biliyordu.

*Mevlâna ölüm gününe, Şeb-i Arûs (düğün günü) der.

*Şems-i Tebrizî ile karşılaşmış; Şems'in ölümünden sonra uzun yıllar inzivaya çekilmiştir.

*Halk zevkine uygun hikâyeler yardımıyla tasavvufu anlatmış.
        
*Bütün insanlığa seslenmiş

*Birkaç Türkçe beyit dışında, şiirlerini Farsça yazmış.
                        
*İnsan sevgisi, ilahî aşk

*Şiiri, musiki ve sema sanatıyla birleştirmiştir.
     
*Sadece aruz

*Sevginin, barışın, kardeşliğin, hoşgörünün sembolüdür.

*Oğlu Sultan Veled, Mevleviliği kurmuştur.

>>>ESERLERİ:
Mesnevi, Divan-ı Kebîr, Mektubat, Fihi Mafih, Mecalis-i Seb’a

-----------------------------------------


SULTAN VELED: (13. YÜZYIL)
  
*Mevlana’nın oğlu, Mevleviliğin kurucusudur.
   
*Daha çok, öğretici tasavvufi şiirler yazmıştır.

*Mevlana gibi coşkun, lirik ve derinliği olan bir şair değildir.

*Şiirlerini genelde Farsça ile yazmıştır.

*Aruz ölçüsüyle Türkçe şiirler de yazmış.

*Gerçek manada Türkçe gazel yazan ilk şairdir.

>>>ESERLERİ:
Dîvân, İbtidânâme, Rebâbnâme, İntihânâme, Ma’arif (mensur eser)

-----------------------------------------


AHMET FAKİH: (13. YÜZYIL)

*Horasan / Konya
                                                       
*Mevlana’nın babasından fıkıh dersleri almış

*Mevlânâ onu gördüğü zaman "ilmin denizi" geliyor dermiş.

>>>ESERLERİ:
-Çarhnâme (Didaktik kaside)
-Kitâbu Evsâfı Mesâcidi’ş-Şerîfe

-----------------------------------------


ŞEYYAD HAMZA: (13. YÜZYIL)

*Mutasavvıf şair

*Akşehir ve Sivrihisar

*Gezgin şair
      
*Hem hece hem aruz

*Şiirlerinde Türk şiirinin kuruluşundan çizgiler vardır.

*Naatları önemlidir.

*Dörtlük, mesnevi, kaside, gazel

>>>ESERLERİ:
Yusuf u Züleyha (Destân-ı Yûsuf), Dâsitân-ı Sultân Mahmûd, Ahvâl-i Kıyâmet, Mi‘racnâme, Vefât-ı Hazret-i Muhammed (aleyhi’s-selâm)

-----------------------------------------


14. YÜZYIL:


GÜLŞEHRİ: (14. YÜZYIL)

*Mutasavvıf şair

*Kırşehir

*Mahlas” kullanan ilk divan şairlerinden

*Sade Türkçe
                                 
*Eserinde hayvan hikâyelerine yer veren ilk şairimizdir.

*Tabiatı algılama ve tasvir gücü büyüktür.
      
*Çekici bir anlatımı vardır.

*Türk fabl edebiyatının Anadolu’daki ilk şair ve yazarı

*Anadolu’da Türkçecilik cereyanını başlatan ilk şair

*Sorulu cevaplı ifadeler, üslubunun temelini oluşturur.

*Türk edebiyatı Anadolu’da başladığı zaman eser veren üç büyük şairden biridir.

(Yunus Emre/Risâletü’n-nushiye, Gülşehri/Mantıku’t-tayr, Âşık Paşa/Garibnâme)


>>>ESERLERİ:
-Mantıku’t-Tayr (Kuş Dili) (Çeviri Mesnevi) (Tasavvufi, Alegorik)
Feleknâme, Aruz Risalesi, Kudûrî Tercümesi, Kerâmât-ı Ahi Evran

-----------------------------------------


ÂŞIK PAŞA: (14. YÜZYIL)

*Mutasavvıf şair

*Horasan/Kırşehir

*Eserlerinde tasavvufun etkisi büyüktür.

*Dini, tasavvufi öğütler

*Hem hece hem aruz

*Tüm eserlerini Türkçe yazmıştır.

*Türkçenin Anadolu'da bir edebiyat dili olarak yerleşmesinde büyük emeği geçmiştir.

*Divan ve halk şiirine örnek olacak ürünler
            
*Sade dil
                     
*Didaktik

>>>ESERLERİ:
-Garîbnâme (didaktik nitelikte dini-tasavvufi bir mesnevi)
Fakrnâme, Vasf-ı Hal, Hikâye, Kimya Risalesi, Risâle fî beyâni’s-semâ

-----------------------------------------


AHMEDÎ: (14. YÜZYIL)

*Kütahya
                       
*Bilimle ve sanatla ilgilenmiş
            
*Türkçeyi ustalıkla kullanmış
                 
*14. yüzyılda divan şiirinin asıl kurucusu ve üstadı sayılır.
       
*Mesnevi ustası

*“Divan” sahibi ilk Anadolulu şairdir.
                        
*14. asırda en çok eser veren şairlerdendir.

*Gazel, kaside, mesnevi
                   
*Daha çok aşk, tabiat, şarap konuları

*Nazım tekniğine hâkim      
                     
*Sonraki şairlere örnek olmuştur.

>>>ESERLERİ:

-Divan
-İskendername (10 bin beyitlik mesnevi)
-Cemşîd ü Hurşîd (Çin hükümdarı Cemşid’in aşkı)
-Tervihü’l-Ervah (Tıpla ilgili)
-Mirkatü’l-Edeb (Arapça-Farsça manzum sözlük)

-----------------------------------------


KADI BURHANETTİN: (14. YÜZYIL)

*Şair, âlim, devlet adamı, hükümdar

*Kayseri

*İyi bir eğitim almıştır.

*Sivas’ta devlet kurup 18 yıl hükümdarlığını yapmıştır.
         
*Savaşta yenilince idam edilmiştir.

*Tuyuğ nazım şeklini divan edebiyatına kazandırmıştır.
                           
*Hem aruz hem hece

*Gazel, tuyuğ ve rubaileri ile ün kazanmıştır.
                 
*Gazelleri içten ve âşıkane

*Aşk ve kahramanlık şiirleri, din ve tasavvuf ile ilgili şiirler
                
*Günlük konuşma dili

*Şiirlerinde mahlas ve isim kullanmamıştır.
                                                    
*Azeri şivesi

*Maceracı, dövüşçü, savaşçı ruhu şiirlerine yansımıştır.

>>> ESERLERİ:
Divan, Tercîhu't-Tavzîh, İksîrü's-sa'âdât ü esrâri'l-ibâdât

-----------------------------------------


SEYYİD NESİMİ: (14. YÜZYIL)

*Mutasavvıf şair

*Azerî şairidir.

*Hurufilik halifesi

*Dinsizlikle suçlanmış.

*Halep’te öldürülmüştür.

*Şâh-ı Şehid

*Şiirlerinde Hurûfi inancının izleri görülür.
                          
*Tasavvufî ve Hurufîliğe ait fikirler, zamanın hâkim ideolojisine karşı yöneltilmiştir.

*Didaktik, lirik
                
*Sade dil
                
*İç kafiye ve redifi fazlaca kullanmıştır.

*Aruz veznini Türkçeye uydurmak için gayret etmiştir.

*Türk edebiyatında tuyuğ denince akla o gelir.

>>> ESERLERİ:
Türkçe Divan, Farsça Divan, Mukaddimetü’l-Hakâyık

-----------------------------------------


HOCA MESUD: (14. YÜZYIL)

*Farsça ve Arapçası iyi
                                          
*Firdevsî ve Sadi’den tercümeler yapmış

*Döneminde kullanılan deyimleri ve atasözlerini nazma geçirmiştir.   
           
*Sade dil

*Aruza hâkim

>>>ESERLERİ:
Süheyl ü Nevbahar, Ferhengname-i Sadi (Bostan’ın ilk manzum çevirisi)

-----------------------------------------


15. YÜZYIL:

AHMED-İ DAİ: (15. YÜZYIL)

*Şair, bilgin, kadı

>>>ESERLERİ:
-Türkçe Divan, Farsça Divan
-Çengnâme (mesnevi) (tasavvufi ve alegorik) (Emîr Süleyman’a sunmuş)(Çeng=Müzik aleti)
-Ukudü’l-cevâhir (Arapça’dan Farsça’ya manzum sözlük)
-Teressül (inşâ/düzyazı örneklerinin en eskilerini ve güzellerini içerir)(mektup türlerinden bahseder)
Tezkiretü’l-evliyâ, Vesîletü’l-mülûk fî ehli’s-sülûk,

-----------------------------------------


ŞEYHİ: (Yusuf Sinan) (15. YÜZYIL)

*Şair, hekim, Şeyhü'ş-şuarâ

*Kütahya

*Devlet büyüklerine kasideler sunmuş.

*Padişahın (Çelebi Sultan Mehmet) özel doktorluğuna alınmıştır.
         
*Mesnevileri ile ünlü

*Divan edebiyatının gelişmesine büyük katkısı olmuş.
     
*Tasavvuftan faydalanmış
          
*Söze ve anlama önem vermiş. (hiciv)

*Hak ve adalet konularında yergi dolu şiirler yazmıştır.

>>>ESERLERİ:
-Divan
-Harnâme (Hiciv ve Fabl türlerinde ilk) (alegorik) (didaktik)
-Hüsrev ü Şirin, Kenz-ül Menafi, Neynâme, Hâbnâme

-----------------------------------------


SÜLEYMAN ÇELEBİ: (15. YÜZYIL)

*Cami imamı, şair

*Bursa                    

*Emir Sultan'a bağlanmıştır.

*Bursa Ulu Cami imamlığını yapmıştır.

*Hz. Muhammed için yazdığı Vesiletü'n Necat (Mevlit) adlı mesnevisiyle tanınmış bir şairdir.

*Mevlidi aruz ölçüsüyle ve sade bir Türkçe ile yazmıştır.

-----------------------------------------


AHMET PAŞA: (15. YÜZYIL)

*Şair, vezir, müderris, kadı, kazasker

*Edirne

*Fatih Sultan Mehmet’in hocalığını yapmış

*“Sultânü’ş-şuarâ”
           
*Gazel, kaside, murabba

*Daha çok, din dışı konularda

*Nazirecilik ve tarih düşürmede öncüdür.

*Aruzu başarılı bir şekilde kullanmıştır.

*Fatih Sultan Mehmet’e yazdığı “güneş, kerem”, Cem Sultan’a yazdığı “benefşe, ab” redifli kasideleri ünlüdür.

>>>ESERLERİ:
Divan

-----------------------------------------


NECATÎ BEY: (15. YÜZYIL)

*Şair, hattat, divan kâtibi

*Özel bir eğitim görmemiş, kendi kendini yetiştirmiştir.

*Daha çok kaside, mersiye ve gazelleri ile tanınmış.

*Dil ve teknikte usta

*Sade bir dil kullanmış.

*Türkçe mazmunlar, deyimler ve atasözleri kullanmasıyla dikkat çeker.

*Divan şiirine milli bir anlayış getirmiş.

*Nazik, doğal, samimi, derin

*Halk psikolojisine önem vermiş.

*Yaşadığı hayattan yansımalar ve gözlemler

*Açık ve anlaşılır üslup

*Soru cümleleri, hitapları ve öğütleri üslubunun öne çıkan özellikleridir.

*"döne döne" redifli gazeli meşhurdur.

*Divan şiiri Necati ile yükselme devrine girmiş.

*Kendinden sonra gelen şairleri etkilemiş

*Mahallileşme etkileri görülür

>>>ESERLERİ:
Divan

--------------------------------------------------------------------------------


MESİHİ (15. YÜZYIL)

*Sade dil

*Lirik şiir

>>>ESERLERİ:
Edirne Şehrengizi (İlk şehrengiz)

---------------------------------------------------------


CEM SULTAN: (15. YÜZYIL)

*Şehzade, şair
*Şiirlerinde, yaşadığı sıkıntıları, oldukça duygulu bir anlatımla dile getirir.

*Şehzâde Cem'in çevresinde, adına "Cem şâirleri" denen bir grup şâir bulunmuştur.

>>>ESERLERİ:
-Divan (Türkçe ve Farsça)
-Fal-i Reyhan (48 beyitlik manzum bir çiçek falı)
-Hüsrev ü Şirin (mesnevi)


 
İçeriğe dön | Ana menüye dön