GEÇİŞ DÖNEMİ - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

SONER HOCA İLE TÜRKÇE / EDEBİYAT

İçeriğe git

GEÇİŞ DÖNEMİ

EDEBİYAT > İSLÂMİ DÖNEM (DİN DÖNEMİ)
  
DİN DÖNEMİ
(İSLÂM UYGARLIĞI ÇEVRESİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI)

>GEÇİŞ DÖNEMİ<

11. - 12. YÜZYILLARDA İSLÂMİYET VE TÜRK KÜLTÜRÜ:
*Türkler, Müslümanlarla ilk defa Hz. Ömer’in halifeliği sırasında yapılan fetihler sırasında karşılaşmışlardır.
*751 yılında Talas Savaşı’nda, Türklerin, Çinlilere karşı Müslümanlarla aynı safta yer almaları bu iki kültürü birbirine iyice yaklaştırmıştır.
*Türklerle Müslümanlar arasında VII. yüzyılın ortalarından, 10. yüzyılın sonlarına kadar devam eden askerî, siyasî ve ticari ilişkiler, Türklerin büyük bir çoğunluğunun İslam dinini tanıyıp kabul etmesini sağlamıştır.
*Toplumda meydana gelen inanca bağlı değişiklikler sosyal hayatı bütünüyle etkiler, değiştirir.
*Pagan inanışı, Şamanizm ve Gök tanrı inancı Türklerin ilk dinî inancını oluşturuyordu.
Göktürkler > Gök Tanrı İnancı
Uygurlar > Budizm, Mani Dini
Karahanlı Devleti > İslamiyet
*Türklerin İslamiyet’i kabul etmeleriyle birlikte inançları tamamen değişmiştir.
*Türkler, İslamiyet’le 10. yüzyıldan 19. yüzyılın sonlarına kadar etkisini devam ettiren yeni bir medeniyet ve kültür dairesine girmişlerdir.
*Bu medeniyetin etkisiyle yerleşik hayata geçmişlerdir.
*Yerleşik hayata geçince de dünyaca tanınan şehirler ve kültür merkezleri kurmuşlardır.
*Bilim, sanat, edebiyat, sosyal hayat, devlet sistemi gibi alanlarda büyük ilerlemeler sağlamışlardır.
*Bir yaşam biçimi olarak kabul edilen İslam dini, edebî ürünlerde de yeni şekillenmelere zemin hazırlamıştır.
*11. yüzyıl ile 12. yüzyıllarda Türk edebiyatı bir geçiş dönemi yaşamıştır.
*Arap ve Fars edebiyatının etkisiyle Türk edebiyatı, yeni biçim ve içeriklerle zenginleşmiştir.
*Türk sanatçıları, ilk önceleri Arap ve İran edebiyatlarında çok yaygın olan bazı eserleri tekrar yazma yoluna gitmişler; ancak zaman içinde içerik ve üslup yönünden özgün ve üstün eserler ortaya koymuşlardır.
*Edebiyat, İslamiyet’ten önceki sözlü kültürün devamı olan Halk edebiyatı ve İslam düşüncesiyle yoğrulmuş, İslam’ın daha çok etkisinde kalan Divan edebiyatıyla birlikte gelişmeye devam etmiştir.
*Kendine özgü nitelikleri ve kurallarıyla “Divan Edebiyatı” adını verdiğimiz dönemin oluşumu 13. yüzyıla kadar gider.
*Daha sonra bu edebiyat anlayışı, 19. yüzyıla kadar etkin bir şekilde sürer.
*Öte yandan, İslamiyet’ten önceki “Sözlü Edebiyat Dönemi”, İslam kültürünün etkisiyle içeriğinde küçük değişimlere uğrayarak “Halk Edebiyatı” adıyla gelişimini sürdürür.
*Yani, bir anlamda “Halk Edebiyatı” dediğimiz edebiyat, İslamiyet’ten önceki edebiyatımızın İslam uygarlığı altındaki yeni şeklidir. Oysa “Divan Edebiyatı” tamamen dinin etkisiyle şekillenmiş bir edebiyattır.
*Türklerin Müslüman olduğunu kabul ettiğimiz 10. yüzyılla, Divan edebiyatının başlangıcı olarak kabul edilen 13. yüzyıl arasında İslamiyet’in etkisi altında verilmiş olan, bir anlamda geçiş dönemi ürünlerimiz sayılan eserler yer almaktadır.
*İslâmî dönem Türk edebiyatının ilk ürünleri 11. ve 12. yüzyıllarda ortaya çıkar.


Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı Eserleri (İlk İslami Ürünler) Şunlardır:
Kutadgu Bilig - Yusuf Has Hacip
Atabetü'l Hakayık - Edip Ahmet Yükneki
Divan-ı Lügat'it Türk - Kaşgarlı Mahmut
Divan-ı Hikmet - Ahmet Yesevi


Geçiş Dönemi Türk Edebiyatının Genel Özellikleri:
*İslamiyet öncesi kültür ile İslami kültür iç içedir.
*Bir yandan, eski edebiyat anlayışı sürdürülürken, diğer yandan yeni medeniyetin edebiyat anlayışına uygun eserler verilir.
*Bu dönemde ortaya konulan eserler genelde didaktik (öğretici) niteliktedir.
*Metinlerde öğretici metin özellikleriyle sanat metni özellikleri çoğunlukla iç içe geçmiştir.
*Eserlerde toplum hayatını şekillendirme ve yönlendirme amacı güdülmüştür.
*Eserlerin temel amacı İslamiyet'e yeni girmiş ve İslamiyet'i tam olarak tanıyamayan Türklere İslamiyet'in güzelliklerini ve erdemlerini öğretmektir.
*Bu dönem eserlerinde insanları hırs, kin, bencillik gibi özelliklerden uzaklaştırıp onlara doğruluk, sabır, cömertlik gibi davranışlar kazandırma çabası ön plana çıkmıştır.
*Arapça ve Farsçanın etkileri görülmeye başlanmıştır.
*Dile Arapça ve Farsçadan sözcükler girmiştir. Ancak Türkçenin hâkimiyeti devam etmektedir.
*Bu eserler Hakaniye lehçesiyle yazılmıştır.
*Uygur alfabesi yanında, Arap alfabesi de kullanılır.
*Arap ve Fars edebiyatında kullanılan nazım şekilleri ile eserler verilmeye başlanmıştır.
*Şiirlerde, hem millî nazım birimi olan dörtlük, hem de yeni şiirin nazım birimi olan beyit kullanılmıştır.
*Hece ölçüsüyle beraber aruz ölçüsü de kullanılmaya başlanmıştır.


TARİH İÇİNDE TÜRK EDEBİYATI


İSLAMİYET ÖNCESİ (DESTAN DÖNEMİ)













    CUMHURİYET DÖNEMİNDE COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER



    CUMHURİYET DÖNEMİNDE OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER

    ANLATMAYA BAĞLI EDEBÎ METİNLER
    (HİKÂYE-ROMAN)



    GÖSTERMEYE BAĞLI EDEBÎ METİNLER
    (TİYATRO METİNLERİ) (DRAMA METİNLERİ)

    İçeriğe dön