KASİDE - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

KASİDE

EDEBİYAT > ŞİİR (COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER) > NAZIM BİÇİMLERİ-TÜRLERİ > DİVAN NAZIM BİÇİMLERİ

DİVAN EDEBİYATI (KLASİK EDEBİYAT) NAZIM BİÇİMLERİ VE TÜRLERİ:

BEYİTLERLE YAZILANLAR:


KASİDE:

*Divan edebiyatı (klasik edebiyat) nazım biçimidir.
*Kasideler, birini övmek ve yermek amacıyla yazılan şiirlerdir.  
*Genellikle din ve devlet adamlarını övmek amacıyla yazılan uzun divan edebiyatı şiirleridir.
*Nazım birimi beyittir.
*İlk beytine matla, son beytine makta denir.
*Şair, matla beytini kasidenin herhangi bir yerinde yineleyebilir.  
*Şairin mahlasının bulunduğu beyte taç beyit denir. Bazı kaynaklar bu beyti “bölüm” olarak ele almaktadır.
*En güzel beytine beytü‘l kasid (şah beyit) denir.  
*Kaside en az 33, en çok 99 beyitten oluşur. Beyit sayısı 33’den az olan kasideler de vardır.
*Kafiye şeması aa, ba, ca, da, ea şeklindedir.
*Bu türün en meşhur ismi Nef’i dir.


*KASİDENİN BÖLÜMLERİ:  6 bölüm vardır:

1-)Nesib (Teşbib):
*Kasidenin başlangıç bölümüdür.
*Kasideye ismini veren bölümdür.
*Eğer söz konusu bölümde herhangi bir tasvir yapılıyorsa “Teşbib”; âşıkane söyleyişler bulunuyorsa “Nesib” adını alır.
*Bahar mevsimi, kış manzaraları betimlenir ya da Kurban ve Ramazan bayramı anlatılır.  

/Not: Kasideler "nesib" bölümünde işlenen konulara ve rediflerine göre adlandırılabilir.   
Kaside-i Ramazaniye (Ramazandan bahsediliyorsa),  
Kaside-i Iydiyye (Bayramdan bahsediliyorsa),  
Kaside-i Şitaiye (Kıştan bahsediyorsa),  
Kaside-i Dariye (han, kevansaray, cami vb. yapılardan bahsediliyorsa);  
Su kasidesi (su redifli) (Fuzuli) vb.

2-)Girizgâh:
*Şair yazdığı şiiri; sevdiği, saygı duyduğu zamanın büyüklerinden birine sunacak ve onu övecektir. Ancak tasvir ve aşk terennümlerinden bu övme bölümüne geçebilmek için uygun söz düşürmek zorundadır.
*İşte girizgâh beyitleri bu gaye ile söylenir.
*Tek beyittir.
*Geçiş beytidir.

3-)Medhiye:
*Asıl anlatılmak, övülmek istenen kişi için ne denecekse bu bölümde denir.
*Ana bölümdür.
*Bu bölümde abartı ve ağır bir anlatım göze çarpar.

4-) Tegazzül:
*Kasidenin içinde, aynı ölçü ve uyakla yazılan gazel bölümüdür.
*Bu bölümde tabiat güzellikleri karşısında hissedilen duygular dile getirilir; aşk ve coşkunluk ifadeleri yer alır.
*Tegazzül bölümü bir bakıma matlasız ve maktasız bir gazeldir.

5-)Fahriye bölümü:
*Şairin kendini övdüğü ve diğer şairlerle karşılaştırdığı bölümdür.  

6-)Dua bölümü:
*Şair övdüğü kişinin başarılarının devamlı olması, ömrünün uzun olması için dualar eder, iyi dileklerde bulunur.
*Ayrıca böyle bir kasideyi tamamlattığı için Allah’a şükreder.  


>Kasideler, Konularına Göre Değişik Adlar Alır:

Tevhid: Allah’ın birliğini anlatan kasidelerdir.

Münacat: Allah’a yalvarmak, dua etmek amacıyla yazılan kasidelerdir.

Naat: Peygamberimizi övmek için yazılan kasidelerdir.  

Medhiye: Devrin ileri gelenlerini, devlet büyüklerini övmek için yazılan kasidelerdir.

Hicviye: Eleştirmek ve alaya almak için yazılan kasidelerdir.  
*Halk edebiyatında Taşlama; günümüz edebiyatında Satirik adını alır.

Mersiye: Ölümden duyulan üzüntünün anlatıldığı kasidelerdir.
*Halk edebiyatında ağıt; İslamiyet’ten önceki Türk edebiyatında sagu adını alır.

Şehrengiz: Bir şehrin güzelliklerini anlatan kasidelerdir.  

Cülusiye: Padişahın tahta geçişine sevinen kişiler için yazılan kasidelerdir.

Fahriye: Şairlerin kendilerini övmek için yazdıkları şiirlere denir.  
*Genellikle kasideler içinde bir bölüm olarak bulunan fahriyeler, bunun dışında ayrı bir nazım biçimiyle ya da bir gazelin makta bölümünde karşımıza çıkabilir.  
*17. yy. şairi Nef’î fahriyeleriyle tanınmıştır.


Kaside Örneği:
Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su  
Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çâre su  

Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem  
Yâ muhît olmış gözümden günbed-i devvâra su   (Fuzuli – Su Kasidesi)



 
İçeriğe dön | Ana menüye dön