MESNEVİ - TYT TÜRÇE - AYT EDEBİYAT ( YKS ) / SONER HOCA

İçeriğe git

Ana menü:

MESNEVİ

EDEBİYAT > ŞİİR (COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER) > NAZIM BİÇİMLERİ-TÜRLERİ > DİVAN NAZIM BİÇİMLERİ

DİVAN EDEBİYATI (KLASİK EDEBİYAT) NAZIM BİÇİMLERİ VE TÜRLERİ:

BEYİTLERLE YAZILANLAR:


MESNEVİ:

*Divan edebiyatı (klasik edebiyat) nazım biçimidir.
*Divan şiirinde, her beytinin dizeleri kendi arasında uyaklı, aruzun genellikle kısa kalıplarıyla yazılan nazım biçimine ve bu biçimde yazılmış yapıtlara mesnevi denir.
*Diğer nazım şekillerindeki kafiye bulma zorluğu, şairleri uzun metinlerde bu şekli kullanmaya teşvik etmiştir.
*Yazımı kolay olduğu için uzun hikâyeler mesnevi şeklinde yazılmıştır.
*Mesnevilerde savaş, aşk, tarihi olaylar, din ve tasavvuf, şehrin güzellikleri, mizah anlatılır.  
*Mesnevilerde olay masal havasında anlatılır.
*Mesneviler divan edebiyatında, günümüzdeki roman ve hikâyenin yerini tutuyordu.
*Masala ve destana yaklaşan özellikleri de vardır.
*Beyit sayısı sınırsızdır.
*Her beyit kendi arasında kafiyelidir. (aa, bb, cc, dd...)
*Aruzun kısa kalıpları ile yazılır.
*Mesnevilerde konu birliği esastır. Beyitler arasında konu birliği vardır.
*İran edebiyatında ortaya çıkmıştır.
*Türk ve İslam edebiyatında yaygın olarak kullanılmıştır.
*Türk Edebiyatında bilinen ilk mesnevi Kutadgu Bilig’dir.
*Halk hikâyelerinden farkları; sadece şiir şeklinde yazılması ve söyleyeninin belli olmasıdır.
*Beş mesnevinin bir araya gelmesiyle “hamse” oluşur.

*Bir mesnevide genellikle şu bölümler bulunur:
Besmele
Dibâce: Mesnevinin önsözüdür. Manzum veya mensur olabilir.
Tevhid: Allah'ın birliği ve bütünlüğü anlatılır.
Münacaat: Allah'a yalvarış ve yakarışlarda bulunulur.
Naat: Hz. Muhammed övülür.
Miraciye: Miraç olayı anlatılır.
Medh-i Çihar-yâr-i Güzîn: Genellikle dört halife övülür. Dört halife dışında devrin büyükleri de övülebilir.
Medhiye: Yapıtın sunulacağı kişiye övgüler bulunur.
Sebeb-i Telif: Mesnevinin yazılış nedeni belirtilir.
Âğâz-ı Dâstan: Mesnevinin asıl konusunun bulunduğu bölümdür.
Hatime: Mesnevinin bittiğini belirten bölümdür.

*Mesneviler konularına göre şöyle sınıflandırılabilir:
-Destanlar, savaş ve kahramanlık konularını işleyen mesneviler: İskendername (Ahmedi), Şehname (Firdevsi)
-Aşk: Vamık u Azra, Hüsrev ü Şirin (Şeyhi), Leyla ve Mecnun (Fuzuli), Cemşid ü Hurşid (Ahmedi)
-Dini ve tasavvufi konulu mesneviler: Vesiletü'n-Necat / Mevlid (Süleyman Çelebi), Hüsn ü Aşk (Şeyh Galib), Garipname (Âşık Paşa)
-Ahlaki konulu didaktik mesneviler: Hayriyye, Hayrabad (Nabi), Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib), Risaletü’n Nushiye (Yunus Emre)
-Şehirleri anlatan mesneviler: Şehrengiz-i Bursa (Lamiî), Hubanname (Enderunlu Fazıl)
-Eğlence ve düğünleri anlatan mesneviler: Surname (Vehbi)
-Mizahi ya da eleştirel mesneviler: Harname (Şeyhi)

*Mesnevileriyle tanınan sanatçılar ve eserleri:
(Yusuf Has Hacip – Kutadgu Bilig), (Mevlana – Mesnevi), (Fuzuli - Leyla ve Mecnun, Beng ü Bade), (Şeyh Galip -  Hüsn ü Aşk), (Şeyhi – Harname, Hüsrev ü Şirin),
(Ahmedi – Cemşid ü Hurşid, İskendername), (Süleyman Çelebi – Vesilet’ün Necat),
(Âşık Paşa – Garipname), (Nabi – Hayrabat, Hayriyye, Surname), (Yunus Emre - Risaletü’n Nushiye), (Gülşehri – Mantıku’t Tayr), (Şeyyad Hamza – Yusuf u Züleyha),
Baki, Nefi, Nedim…

Mesnevi Örneği:
Duyup ol berk-i sâmân ya'nî
Leylî Gazabnâk eylemiş Kays'a tecellî

Demiş etdünse feryadı ferâmûş
Gerekmez bana artık gûş u mengûş  (Şeyh Galib)


HAMSE:
*Şairin beş mesnevisinin bir araya gelmesi ile oluşan yapıttır.
*Hamse şairlerine “hamsenüvis” de denmektedir.
*Hamse kelimesinin edebiyatta beş mesneviden oluşan eserler birliği anlamında bir terim haline gelmesi Genceli Nizami ile ortaya çıkmıştır.
*İslam Edebiyatının ilk hamse yazarı Nizami Gencevi (Genceli Nizami)’dir. (12. Yüzyıl)  
*Nizami Gencevi‘nin hamsesini oluşturan mesneviler şunlardır:
  Mahzenül Esrar,  Hüsrev ü Şirin, Leyla ile Mecnun, İskendername, Heft Peyker
*Nizami’nin hamsesini oluşturan bu mesnevilerin her biri hem Türk hem de İranlı, Arap ve Urdu dilinin şairleri tarafından çeşitli yüzyıllarda defalarca yazılmıştır.
*Türk edebiyatında ilk hamse sahibi şair Çağatay sahasından Ali Şir Nevai’dir. (15. Yüzyıl)
*Anadolu sahasında ise ilk hamse sahibi şairler Hamdullah Hamdi ve Behişti olmuştur. (15. Yy)
*Ayrıca Taşlıcalı Yahya ve Nevizade Atayi’nin hamseleri vardır.
*Hamse türüne düzyazının girişi 17. Yüzyılda olmuştur.
*Nergisi hamseye düzyazıyı sokan ilk yazardır.
*Hamse sahipleri büyük saygı görmüştür.

 
İçeriğe dön | Ana menüye dön